Chỉ còn hơn 3 tuần nữa là đến hạn chót UBND đặc khu Phú Quốc yêu cầu các đơn vị khơi thông dòng chảy để công trường tuyến giao thông huyết mạch ĐT.975 thoát ngập. Dù có chỉ đạo khẩn cấp từ chính quyền, đơn vị thi công vẫn lo lắng vì mùa mưa đã đến và dự báo thời tiết năm nay khắc nghiệt hơn. Trong khi đó, tình trạng ngập lụt nghiêm trọng tại đảo ngọc đã kéo dài nhiều năm, tạo ra nhiều 'rốn ngập'.
Trận ngập lịch sử năm 2019
Điển hình là trận ngập tháng 8/2019, một cột mốc kinh hoàng mà người dân Phú Quốc không thể quên. Lượng mưa kỷ lục 1.170 mm khiến hơn 63 km đường ngập sâu, 8.424 hộ dân bị ảnh hưởng, thiệt hại tài sản 107 tỉ đồng. Mưa ngập giữa biển đảo khiến cả nước bàng hoàng. Chính quyền Kiên Giang chỉ ra nguyên nhân: ngoài biến đổi khí hậu, hệ thống thoát nước quá tải và lấn chiếm sông rạch tràn lan do xây dựng trái phép.
Ngập cục bộ lan rộng
Ngập nước trở thành 'vị khách không mời' mỗi mùa mưa tại các khu vực mật độ xây dựng cao. Giai đoạn 2024-2025, ngập lan ra Bến Tràm, đường Cách Mạng Tháng Tám (P. Dương Đông) dù mưa không lớn. Theo UBND Phú Quốc, hơn 100 con suối, rạch tự nhiên bị san lấp hoặc thu hẹp. Xây dựng trái phép, lấn chiếm hành lang suối diễn ra rầm rộ ở Cửa Dương, Dương Tơ. Nhiều doanh nghiệp bị phát hiện đổ thải, lấp cống thoát nước làm lối đi riêng.
Nguyên nhân từ quy hoạch và quản lý
Dù đã ra quân khơi thông rạch Som, rạch Ông Trì, nhưng chỉ là giải pháp tình thế. Tỷ lệ bê tông hóa tăng vọt, các 'túi chứa nước' tự nhiên biến thành khối bê tông, đẩy áp lực lên hệ thống cống cũ kỹ. Trước thực trạng dự án APEC nguy cơ 'vỡ trận', lãnh đạo Phú Quốc nhận diện bất cập: nguyên nhân cốt lõi không nằm ở quy hoạch 1/2000, mà ở khâu thực thi và quản lý. Các nhà đầu tư triển khai hạ tầng thiếu đồng bộ, đấu nối thoát nước đứt gãy. Có trường hợp doanh nghiệp tự ý xây đường, đổ bê tông chặn dòng chảy, lấn hành lang suối làm dịch vụ du lịch, sân golf.
Chuyên gia chỉ trích
Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn bày tỏ tiếc nuối về sai lầm phát triển hạ tầng tại Bãi Trường. Ông từng tham gia quy hoạch khu vực này, cho biết địa hình đặc biệt với hồ nước ngọt hiếm hoi, cần mảng xanh thẳng góc biển để dẫn nước ra biển. Dự án ban đầu không thực hiện được do khủng hoảng kinh tế. Sau đó, chính quyền thu hồi đất, chia nhỏ cho nhiều nhà đầu tư, bê tông hóa không gian, chiếm mảng xanh thoát nước, biến Bãi Trường thành 'rốn ngập'. Ông Nam Sơn khẳng định: 'Ngập ở Phú Quốc không thể chấp nhận vì đây là đảo, không gian thoát nước lớn. Ngập chỉ do quy hoạch và quản lý yếu kém. Nếu quy hoạch đúng mà doanh nghiệp làm sai, trách nhiệm thuộc về cơ quan cấp phép, quản lý, giám sát.'
Giải pháp khẩn cấp
Để 'cấp cứu' công trường ĐT.975, UBND đặc khu Phú Quốc yêu cầu chủ đầu tư tại Bãi Trường nạo vét, khơi thông dòng chảy theo quy hoạch, đảm bảo chiều rộng tối thiểu 12 m; nâng cấp cống nhỏ bằng cống hộp tiết diện lớn hơn hoặc tháo dỡ để mở rộng dòng chảy. KTS Nam Sơn nhấn mạnh APEC 2027 là sự kiện quan trọng, hạ tầng không thể chậm trễ. Cần dồn lực khơi thông luồng thoát nước. Nếu phức tạp, có thể làm tạm hồ điều tiết để trữ nước. Cam kết tiến độ là quan trọng nhất, không có chuyện 'vì, tại, bởi'. Toàn bộ hạ tầng phục vụ APEC phải là chuỗi dây xích, mỗi mắt xích phối hợp ăn khớp, giao trách nhiệm cụ thể. Trong tương lai, lãnh đạo Phú Quốc không được thỏa hiệp với đề xuất điều chỉnh quy hoạch làm mất hồ điều hòa tự nhiên. Nếu quy hoạch sai, phải làm lại; thực thi phải siết chặt giám sát, xử lý nghiêm sai phạm.
