Trong bối cảnh thế giới ngày càng bất ổn, người dân châu Âu đang âm thầm chuẩn bị cho những kịch bản xấu nhất. Ba Lan, một trong những quốc gia phản ứng nhanh nhất trong lĩnh vực quốc phòng, đã triển khai chương trình huấn luyện phòng thủ dân sự quy mô lớn, giúp người dân trang bị kỹ năng sinh tồn trong thời chiến, ngay cả khi đất nước đang sống trong thời bình.
Những lớp học này thu hút đa dạng học viên, từ gia đình, nhóm đồng nghiệp, cặp đôi, người già cho đến thanh thiếu niên. Họ tự sắp xếp công việc và cuộc sống để tham gia, duy trì nhịp sống bình thường. Một lớp học điển hình diễn ra tại trụ sở Tiểu đoàn Bộ binh số 133, thuộc Lữ đoàn Phòng thủ Lãnh thổ Silesia số 13 ở thị trấn Cieszyn, miền nam Ba Lan.
Đợt huấn luyện phòng thủ lớn nhất trong lịch sử Ba Lan
Theo báo New York Times, khóa huấn luyện dành cho dân thường là một phần trong kế hoạch đầy tham vọng của chính phủ Ba Lan, nhằm chuẩn bị cho khoảng 38 triệu dân khả năng ứng phó linh hoạt nếu xảy ra xung đột quân sự. Chương trình mang tên wGotowosci (Sẵn sàng) được Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan Wladyslaw Kosiniak-Kamysz công bố hồi tháng 11/2025, mô tả đây là “đợt huấn luyện phòng thủ lớn nhất trong lịch sử Ba Lan”. Mục tiêu ban đầu là 400.000 người dân hoàn thành khóa học vào cuối năm 2026.
Ba Lan, cùng nhiều quốc gia châu Âu khác, đang cân nhắc cách tăng cường sức chịu đựng cho nền kinh tế thời bình, trong khi chuẩn bị cho khả năng xảy ra xung đột trong một thế giới biến động khó lường. Sức ép càng nặng nề hơn khi những xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran gây rạn nứt sâu sắc trong mối quan hệ giữa Tổng thống Trump và các nhà lãnh đạo châu Âu.
Việc nâng cấp tiềm lực quốc phòng trở thành bài toán khó khi nhiều chính phủ châu Âu đang bị bủa vây bởi các vấn đề kinh tế. Họ phải chật vật cân đối giữa tăng trưởng trì trệ, nợ công chồng chất và yêu cầu cấp thiết phải đổ thêm tiền vào an ninh. Triển vọng kinh tế càng ảm đạm khi chi phí nhiên liệu, phân bón và nhiều mặt hàng khác tăng giá mạnh do hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị tê liệt.
Tại châu Âu, Ba Lan được xem là quốc gia phản ứng nhanh và mạnh mẽ nhất trong lĩnh vực quốc phòng, khi quyết định tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP, đồng thời mua sắm xe tăng, tiêm kích, UAV, tên lửa, súng và đạn dược với quy mô lớn. Ba Lan cũng đang mở rộng lực lượng quân đội chuyên nghiệp lên 215.000 quân, đứng thứ ba trong NATO, chỉ sau Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ.
Tuy nhiên, việc chuẩn bị cho dân thường các kỹ năng ứng phó trong thời chiến mà không gây hoang mang là một thách thức lớn về hậu cần, kinh tế và tâm lý. Các khóa huấn luyện được tổ chức xen kẽ vào cuộc sống bận rộn của người dân, với các quân nhân trực tiếp đứng lớp.
Khi khai giảng lớp học đầu tiên, Trung tá Dariusz Pawlik nói với các học viên: “An ninh bắt đầu từ nhận thức của xã hội. Tôi hy vọng những gì các bạn học được sẽ hữu ích cho cuộc sống. Nhưng tôi cũng mong các bạn sẽ không bao giờ phải dùng đến tất cả những gì học được tại lớp học này”.
Một số quốc gia châu Âu như Phần Lan, Thụy Điển, Na Uy, Estonia và Lithuania cũng đang triển khai các chương trình chuẩn bị phòng thủ dân sự tương tự. Mỗi khóa huấn luyện chỉ kéo dài một ngày, nhưng giảng dạy nhiều nội dung về an ninh mạng, chuẩn bị cho khủng hoảng, sơ cứu khẩn cấp. Khóa học chào đón mọi đối tượng từ học sinh, người nội trợ, người đi làm đến người cao tuổi.
Theo Trung úy Tomasz Dzierga, người phát ngôn của Tiểu đoàn Bộ binh số 133, tại Ba Lan, “hệ thống phòng thủ dân sự trước đây gần như chưa hề tồn tại”. Hiện chính phủ Ba Lan cung cấp nhiều hình thức huấn luyện kỹ năng quân sự và kỹ năng ứng phó cho người dân. Thủ tướng Donald Tusk năm ngoái cho biết ông kỳ vọng tất cả nam giới trưởng thành của Ba Lan đều sẽ được huấn luyện kỹ năng quân sự.
Háo hức đi học rồi nhận ra mình đã sống quá... vô tư
Phần huấn luyện kỹ năng sinh tồn hướng dẫn học viên cách tận dụng những vật dụng sẵn có để gia tăng khả năng sống sót trong tình huống khẩn cấp. Học viên được dạy cách tìm nguồn nước, lọc nước, cách chuẩn bị ba lô khẩn cấp để sẵn sàng đi sơ tán. Họ cũng được học cách sơ cứu, hồi sức tim phổi, và những chi tiết nhỏ nhưng hữu ích: nếu phải sơ tán khẩn cấp, hãy để lại thông điệp trên tường nhà thay vì viết vào giấy; đối với trẻ nhỏ, hãy ghi thông tin liên lạc lên da của trẻ để phòng lạc.
Ông Jacek Gluchowski (52 tuổi) và ông Tomasz Cios (51 tuổi), cùng làm quản lý tại một công ty nội thất, đã cùng nhau đăng ký tham gia. Sau khóa học, ông Gluchowski cho biết sẽ về nhà giúp từng thành viên trong gia đình chuẩn bị ba lô khẩn cấp.
Cô Natalia Szoltysek, 25 tuổi, tham gia lớp học như bước đầu để cân nhắc trở thành quân nhân bán chuyên nghiệp. “Tôi cảm nhận được sự thôi thúc trong mình, tôi muốn giúp đỡ người khác. Tôi đã nghỉ việc từ tháng 12 năm ngoái để chuyên tâm rèn luyện thể lực và giảm cân”, Natalia chia sẻ. Một điểm thu hút của việc trở thành quân nhân bán chuyên nghiệp tại Ba Lan là vẫn có thể duy trì công việc và nhịp sống thường nhật, cùng các ưu đãi như giảm 75% giá vé tàu xe.
Trong lớp còn có một nhóm 8 người gồm các bà mẹ và các cô con gái tuổi teen. Bà Magdalena Szalonik, một thành viên trong nhóm, cho biết lần đầu cầm trên tay cuốn cẩm nang 48 trang do chính phủ gửi đến từng hộ gia đình, bà nhận ra cuộc sống có nhiều mối đe dọa tiềm tàng và mỗi người cần học cách ứng phó. Ban đầu, họ tham gia với suy nghĩ đơn giản là có một ngày vui vẻ bên nhau. Bà Magdalena còn hoài nghi về tác dụng của khóa học: “Thoạt tiên, tôi không nghĩ khóa học sẽ thực sự hữu ích, nhưng sau đó, tôi hoàn toàn bất ngờ”.
Từ trải nghiệm thực tế, bà Magdalena nhận thấy những kiến thức thu được rất cụ thể và hữu ích, không chỉ trong chiến tranh mà còn trong mọi tình huống khẩn cấp khác. Dù vậy, bà thừa nhận không phải người thân và bạn bè nào cũng nhận thấy cần chuẩn bị nghiêm túc. “Về phần mình, tôi nhận thức rõ hơn những nguy cơ. Trước đây, có lẽ tôi đã sống quá vô tư và có phần chủ quan”, bà Magdalena rút ra sau khóa học.
