Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến hạn hán và xâm nhập mặn ngày càng khắc nghiệt, người dân vùng ven biển tỉnh Vĩnh Long đã chủ động triển khai nhiều giải pháp thiết thực để thích ứng. Bên cạnh việc đầu tư hệ thống thủy lợi, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và tích trữ nước ngọt được xem là những hướng đi quan trọng, góp phần giảm thiểu thiệt hại và ổn định cuộc sống.
Nỗ lực thích ứng từ thực tiễn
Những ngày cuối tháng 3, nắng nóng gay gắt bao trùm khắp các cánh đồng thuộc các xã Tân Xuân, Ba Tri, Giồng Trôm của tỉnh Vĩnh Long. Tại ấp Phú Lợi, xã Tân Xuân, gia đình ông Nguyễn Văn Xê tất bật phơi lúa vừa thu hoạch. Trên diện tích canh tác hơn 5.000 m², vụ đông xuân năm nay đạt năng suất cao với gần 4 tấn lúa tươi, mang lại niềm vui lớn cho gia đình. Tuy nhiên, ký ức về những mùa hạn mặn khắc nghiệt vẫn còn in đậm trong tâm trí ông và bà con trong xã.
Ông Xê chia sẻ: “Đợt hạn mặn lịch sử năm 2016 đã làm nhiều diện tích lúa trong xóm bị chết trắng, thiệt hại nặng nề. Từ đó, nỗi lo thiếu nước trong mùa khô luôn thường trực. Nhưng nhờ sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, hệ thống thủy lợi ngày càng được hoàn thiện, giúp người dân yên tâm hơn trong sản xuất. Đặc biệt, khi hồ chứa nước ngọt Lạc Địa sắp hoàn thành, bà con càng kỳ vọng vào một nguồn nước ổn định”.
Đầu tư công trình trọng điểm
Theo Ban Quản lý Dự án nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long, các hạng mục chính của hồ chứa nước ngọt Lạc Địa đã đạt khoảng 98% khối lượng. Công trình đang bước vào giai đoạn hoàn thiện cuối cùng và dự kiến đưa vào sử dụng trong năm nay. Với tổng mức đầu tư hơn 352 tỷ đồng từ nguồn ngân sách trung ương giai đoạn 2021-2025, dự án có quy mô gần 93 ha mặt nước, kết hợp hệ thống giao thông kết nối khu vực.
Ông Lê Minh Truyền, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long cho biết: “Hồ nước ngọt Lạc Địa là một trong những công trình trọng điểm của tỉnh, nhằm tăng cường năng lực trữ nước ngọt, chủ động ứng phó biến đổi khí hậu và tình trạng xâm nhập mặn ngày càng gia tăng tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Khi hoàn thành, hồ chứa không chỉ cung cấp nguồn nước ổn định cho sản xuất nông nghiệp mà còn phục vụ nhu cầu sinh hoạt của hàng nghìn hộ dân trong vùng”.
Không chỉ dừng ở một công trình đơn lẻ, hồ chứa nước ngọt Lạc Địa còn được kết nối với hồ chứa Kênh Lấp (cùng xã Tân Xuân), tạo thành hệ thống liên hoàn, nâng cao hiệu quả cấp nước cho toàn khu vực. Sự kết hợp này góp phần tối ưu điều tiết nguồn nước, bảo đảm cung ứng trong những thời điểm khô hạn cao điểm.
Hệ thống thủy lợi đồng bộ
Cùng với các công trình đầu mối, hệ thống thủy lợi trên địa bàn cũng được đầu tư, nâng cấp toàn diện. Hiện nay, khu vực có hàng trăm cống đầu mối và cống nội đồng, hàng nghìn tuyến kênh cùng hệ thống bờ bao khép kín. Các công trình này đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát mặn, giữ ngọt và điều tiết nước phục vụ sản xuất.
Theo thống kê, tại khu vực cù lao Minh, cù lao Bảo và cù lao An Hóa, Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bến Tre đang quản lý 328 cống đầu mối, 1.458 cống nội đồng; 2 trạm bơm điện; hơn 1.510 tuyến kênh dài khoảng 2.180 km; 122 tuyến bờ bao thủy lợi dài 345 km và hồ chứa nước ngọt Kênh Lấp có dung tích thiết kế hơn 811 nghìn m³.
Giải pháp canh tác thông minh
Ngành nông nghiệp Vĩnh Long đang tăng cường hướng dẫn người dân áp dụng các biện pháp sản xuất thích ứng. Qua đó, nhiều hộ dân đã chuyển đổi cơ cấu cây trồng, sử dụng giống chịu mặn, bố trí thời vụ hợp lý để tránh hạn, mặn. Ngoài ra, các mô hình tưới tiết kiệm nước cũng được triển khai rộng rãi, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên nước.
Ông Phạm Quốc Phong, Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bến Tre cho biết: “Các đơn vị thường xuyên theo dõi diễn biến xâm nhập mặn, đo độ mặn tại các cửa lấy nước, từ đó đưa ra phương án điều tiết phù hợp. Trong mùa khô, việc đo mặn được thực hiện hằng ngày, giúp xác định chính xác thời điểm có thể lấy nước vào nội đồng, hạn chế rủi ro cho sản xuất”.
Chủ động ứng phó trong tương lai
Cùng với việc hoàn thiện các công trình trọng điểm, ngành nông nghiệp địa phương tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng và xây dựng các kịch bản ứng phó linh hoạt với tình trạng hạn, mặn. Theo dự báo của cơ quan chuyên môn, xâm nhập mặn mùa khô 2026 có thể ở mức tương đương hoặc thấp hơn năm trước, nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố bất thường. Trước tình hình đó, các địa phương đã chủ động thông tin, khuyến cáo người dân không lấy nước khi độ mặn vượt ngưỡng cho phép, đồng thời kiểm tra chất lượng nước trước khi sử dụng. Việc theo dõi sát các bản tin dự báo cũng được nhấn mạnh nhằm giúp người dân điều chỉnh kế hoạch sản xuất kịp thời.
Nhờ sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền và sự chủ động của người dân, Vĩnh Long đang từng bước thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu, bảo vệ sản xuất và đời sống.
