Đô thị Đông Hà trước hợp nhất có 9 phường, nay thành 2 phường Đông Hà và Nam Đông Hà, thường xuyên xảy ra ngập úng, ngập lụt cục bộ trên diện rộng khi có mưa lớn, nhất là từ tháng 9 đến tháng 11 hằng năm. Tình trạng này xuất hiện ở cả khu vực đồng bằng thấp trũng ven sông Hiếu, sông Vĩnh Phước, sông Thạch Hãn, những nơi chung quanh đô thị Đông Hà.
Đông Hà nằm ở hạ lưu các hệ thống sông lớn nên chịu tác động cộng hưởng của lũ từ thượng nguồn đổ về, triều cường từ cửa biển Cửa Việt và ảnh hưởng ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu. Các trận mưa lớn vượt tần suất thiết kế xuất hiện ngày càng nhiều. Trong khi đó, toàn đô thị không có trạm bơm tiêu úng, chủ yếu phụ thuộc vào khả năng thoát tự nhiên của hệ thống sông, hồ và kênh mương.
Tình trạng ngập úng xảy ra thường xuyên tại nhiều khu dân cư thuộc phường Đông Lễ, Đông Lương, Đông Giang, Phường 1, Phường 2 và Phường 5 cũ, gây hậu quả rất nghiêm trọng, thiệt hại về tài sản, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân cư, làm gián đoạn giao thông, sinh hoạt và sản xuất kinh doanh; đồng thời gây ô nhiễm môi trường, phát sinh dịch bệnh do nước thải và nước mưa chảy tràn không được xử lý.
Nhiều người vẫn chưa quên trận mưa lớn vài năm trước tại Đông Hà khiến hai phụ nữ ở phường Đông Lễ bị nước cuốn trôi, thiệt mạng. Một người dân ở đường Lê Lợi chia sẻ: “Mỗi lần mưa lớn là cả nhà phải kê đồ lên cao, có hôm nước ngập gần nửa mét”.
Lãnh đạo địa phương cho biết, nguyên nhân gây ra lũ, lụt chủ yếu do điều kiện tự nhiên bất lợi của đô thị Đông Hà, có địa hình thấp dần từ tây sang đông. Nhiều khu vực chỉ cao trung bình khoảng 3m so với mực nước biển và tồn tại nhiều vùng trũng thấp dễ bị ngập. Khu vực Đông Hà thường có lượng mưa lớn, trung bình trên 2.300 mm/năm, trong đó khoảng 80% tập trung vào các tháng cuối năm với cường suất lớn, đi kèm bão và lũ. Cùng với đó, quá trình đô thị hóa nhanh cũng làm tăng diện tích bê-tông hóa bề mặt, giảm khả năng thấm tự nhiên của đất, khiến lưu lượng dòng chảy mặt tăng nhanh trong thời gian ngắn, gây quá tải cho hệ thống thoát nước hiện hữu.
Ngoài các nguyên nhân chủ yếu nêu trên, còn có nguyên nhân chủ quan làm cho tình trạng ngập úng trở nên nghiêm trọng hơn. Đó là, nguồn lực đầu tư hạn chế cho nên hệ thống hạ tầng thoát nước đô thị chưa được đồng bộ và hoàn chỉnh; chưa hình thành được mạng lưới thoát nước tổng thể có khả năng chống chịu trước các trận mưa cực đoan. Mặc dù hệ thống thoát nước đô thị được Ủy ban nhân dân thành phố Đông Hà trước đây quan tâm, nhưng nhiều tuyến cống chỉ được đầu tư từng phần, chủ yếu ở hạ lưu hoặc thượng lưu, thiếu kết nối tổng thể, không phát huy hiệu quả đồng bộ. Không ít khu vực vẫn chưa có hệ thống thoát nước hoàn chỉnh, tỷ lệ đáp ứng thoát nước chỉ khoảng 56% nhu cầu khu vực trung tâm đô thị.
Đầu tư cải tạo hệ thống thoát nước, hồ điều hòa
Trước tình hình này, tỉnh Quảng Trị đã triển khai thực hiện “Dự án Phát triển đô thị ven biển miền trung hướng đến tăng trưởng xanh và ứng phó biến đổi khí hậu thành phố Đông Hà”. Dự án đầu tư nhằm cải tạo hệ thống thoát nước, hồ điều hòa, kênh tiêu thoát, kè chống sạt lở và các công trình điều tiết nước nhằm tăng khả năng tiêu úng cho đô thị. Đây là dự án chống biến đổi khí hậu lớn nhất được triển khai tại đô thị Đông Hà từ trước khi hợp nhất tỉnh.
Ông Phạm Văn Dũng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Đông Hà, Giám đốc dự án cho biết, dự án được triển khai từ đầu năm 2024, đến nay cơ bản đúng tiến độ đặt ra. Dự kiến dự án hoàn thành vào cuối năm 2027, bảo đảm kế hoạch đã được phê duyệt.
Dự án có 2 hợp phần, trong đó hợp phần đầu là tập trung hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực nhằm quy hoạch phát triển đô thị, thích ứng với biến đổi khí hậu và quản lý lũ lụt; phát triển đô thị, tăng trưởng xanh. Hợp phần còn lại là đầu tư xây dựng. Đó là xây dựng kè quanh Hói Sòng tổng chiều dài gần 5 km, kết hợp nạo vét dòng chảy và làm tuyến đường vận hành; Đầu tư xây dựng tuyến kè bờ tây sông Thạch Hãn và bờ bắc sông Vĩnh Phước gồm 5 đoạn với tổng chiều dài gần 7 km và tuyến đường giao thông; Cải tạo hệ thống thoát nước hồ Trung Chỉ, hồ Khe Mây, nâng cấp hạ tầng nam Sông Hiếu.
Dự án cũng cải tạo các khu dân cư có thu nhập thấp, góp phần nâng cao chất lượng sống và giảm chênh lệch hạ tầng giữa các khu vực dân cư trong đô thị. Cụ thể đầu tư xây dựng các tuyến đường giao thông nội bộ với tổng chiều dài hơn 16 km, nền đường rộng từ 5-10m, mặt đường cấp cao bằng bê-tông nhựa và hệ thống thoát nước kết hợp thu gom nước thải và xây dựng các hệ thống thoát nước với tổng chiều dài hơn 20 km.
Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Nguyễn Chiến Thắng cho biết, mục tiêu lớn nhất dự án nhằm góp phần xây dựng đô thị Đông Hà và Nam Đông Hà thành đô thị xanh, ứng phó với biến đổi khí hậu theo đúng mục tiêu quy hoạch đô thị đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị phê duyệt. Có khoảng 120.000 người sẽ hưởng lợi trực tiếp và gián tiếp từ dự án. Khi hoàn thành vào năm 2027, dự án được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể tình trạng ngập úng tại các khu vực thấp trũng, cải thiện môi trường sống, giao thông và chất lượng hạ tầng đô thị.
