Việc Israel gia tăng tấn công lực lượng Hezbollah và mở rộng hiện diện quân sự tại Li Băng trong những ngày gần đây đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng, bao gồm cuộc khủng hoảng di tản tồi tệ, phá hủy nhiều cơ sở hạ tầng, đẩy nền kinh tế nước này vào nguy cơ thiệt hại 20 tỷ USD, đồng thời làm đình trệ các nỗ lực hòa đàm tại Trung Đông.
Li Băng trước nguy cơ chiến tranh khu vực
Thủ tướng Li Băng Nawaf Salam ngày 30/5 đã cáo buộc Israel theo đuổi “chính sách hủy diệt” và “trừng phạt tập thể”, vượt xa các mục tiêu quân sự. Những tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh quân đội Israel đẩy mạnh chiến dịch nhằm vào các khu vực được cho là căn cứ của Hezbollah ở miền Nam Li Băng và vùng ngoại ô phía Nam thủ đô Beirut.
Tháng 5 chứng kiến một trong những giai đoạn không kích dữ dội nhất kể từ sau thỏa thuận ngừng bắn. Chỉ riêng ngày 26/5, Israel tiến hành hơn 120 cuộc không kích nhằm vào nhiều khu vực ở miền Nam và miền Đông Li Băng, đồng thời mở rộng các chiến dịch trên bộ vượt ra ngoài khu vực an ninh trước đó. Đáng chú ý, quân đội Israel tiến sâu hơn vào các khu vực chiến lược dọc sông Litani và kiểm soát pháo đài Beaufort - vị trí quân sự mang tính biểu tượng trong lịch sử xung đột Israel - Hezbollah.
Từ góc nhìn của Tel Aviv, các hoạt động quân sự được lý giải là phản ứng trước các cuộc tấn công bằng rocket và UAV của Hezbollah nhằm vào miền Bắc Israel. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố sẽ tiếp tục mở rộng chiến dịch cho đến khi bảo đảm an ninh cho các cộng đồng dân cư dọc biên giới. Tuy nhiên, phía Beirut và nhiều tổ chức quốc tế cho rằng mức độ đáp trả của Israel đang vượt quá yêu cầu tự vệ và làm xói mòn nền tảng của tiến trình ngừng bắn.
Khủng hoảng nhân đạo và kinh tế ngày càng trầm trọng
Theo số liệu của chính quyền Beirut và các tổ chức nhân đạo quốc tế, hơn 1,2 triệu người đã phải rời bỏ nhà cửa kể từ khi xung đột bùng phát trở lại đầu tháng 3, tương đương gần 20% dân số Li Băng. Nhiều gia đình phải sống trong trường học, nhà thờ, trung tâm cộng đồng và khu trú ẩn. Hệ thống hỗ trợ xã hội vốn đã suy yếu đang bị đặt dưới áp lực cực lớn.
Các tổ chức cứu trợ cảnh báo tình trạng thiếu lương thực đang gia tăng nhanh chóng. Những đánh giá mới nhất về an ninh lương thực cho thấy 1,24 triệu người tại Li Băng đang đối mặt với mức mất an ninh lương thực nghiêm trọng giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 8. Tại các tỉnh miền Nam như Nabatieh, Bent Jbeil, Marjaayoun và Sour, nhiều khu vực đã rơi vào tình trạng khủng hoảng khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn, các tuyến giao thông bị phá hủy và hoạt động cứu trợ gặp nhiều khó khăn.
Cơ sở hạ tầng dân sự cũng hứng chịu tổn thất nặng nề. Nhiều bệnh viện, trường học, hệ thống cấp điện, nước và các tuyến đường giao thông bị phá hủy hoặc hư hại nghiêm trọng. Các cuộc không kích nhằm vào những khu vực đông dân cư ở Tyre, Nabatieh và ngoại ô Beirut khiến nguy cơ khủng hoảng y tế công cộng gia tăng. Ngoài ra, nhiều diện tích đất nông nghiệp ở miền Nam Li Băng đã bị cháy xém, ô nhiễm hoặc mất khả năng sản xuất do giao tranh kéo dài, đe dọa an ninh lương thực của quốc gia.
Về kinh tế, Bộ trưởng Tài chính Li Băng Yassine Jaber ước tính thiệt hại trực tiếp và gián tiếp do chiến sự có thể lên tới 20 tỷ USD. Nền kinh tế Li Băng được dự báo suy giảm 7-10% trong năm 2026. Tại miền Nam, hơn 80% chợ truyền thống, trung tâm thương mại và cơ sở kinh doanh nhỏ phải đóng cửa hoặc hoạt động cầm chừng. Ngành du lịch gần như tê liệt, lượng kiều hối có nguy cơ sụt giảm. Nhà kinh tế học Nasser Saidi nhận định nếu xung đột tiếp tục kéo dài, Li Băng có thể đối mặt “cuộc suy thoái kép” vừa khủng hoảng tài chính vừa khủng hoảng chiến tranh, cần nhiều năm mới phục hồi.
Tác động địa chính trị và nguy cơ tái định hình Trung Đông
Việc Israel mở rộng hiện diện quân sự tại Li Băng đang tạo ra những chấn động lớn đối với an ninh Trung Đông. Một trong những hệ quả đáng chú ý là nguy cơ làm sụp đổ các nỗ lực ngoại giao giữa Mỹ, Iran và các bên liên quan. Tehran coi lệnh ngừng bắn tại Li Băng là một phần không thể tách rời của bất kỳ thỏa thuận khu vực nào.
Giới phân tích nhận định Israel đang theo đuổi chiến lược thiết lập “vùng đệm an ninh” sâu hơn bên trong lãnh thổ Li Băng nhằm ngăn Hezbollah tiếp cận biên giới. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy những vùng đệm này thường khó duy trì và có nguy cơ trở thành tâm điểm cho các cuộc nổi dậy. Chuyên gia Michael Young thuộc Trung tâm Carnegie cho rằng việc Israel tiến sâu vào miền Nam Li Băng có thể mang lại lợi thế quân sự ngắn hạn nhưng làm gia tăng nguy cơ sa lầy chiến lược.
Những diễn biến gần đây cũng làm nổi bật sự suy giảm hiệu quả của các cơ chế ngừng bắn. Mặc dù thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 4/2026 đã được gia hạn thêm 45 ngày dưới sự bảo trợ của Mỹ, các cuộc không kích và đụng độ vẫn tiếp diễn gần như hằng ngày. Washington tiếp tục đóng vai trò trung gian, trong khi các nước châu Âu, Liên hợp quốc và nhiều quốc gia Arab gia tăng sức ép ngoại giao.
Một diễn biến đáng chú ý là việc Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 1/6 tiết lộ đã tiến hành các cuộc tiếp xúc gián tiếp với đại diện Hezbollah thông qua các bên trung gian nhằm giảm căng thẳng. Tuy nhiên, triển vọng đạt được một lệnh ngừng bắn bền vững vẫn còn nhiều trở ngại. Israel khẳng định sẽ duy trì các chiến dịch quân sự nhằm vô hiệu hóa năng lực của Hezbollah, trong khi Hezbollah tuyên bố sẽ không ngừng các hoạt động kháng cự nếu Israel còn hiện diện trên lãnh thổ Li Băng.
Trong bối cảnh đó, phát biểu của Thủ tướng Nawaf Salam về việc “một nhà nước, một quyết định và một quân đội” mang ý nghĩa quan trọng, phản ánh nỗ lực của Beirut nhằm khẳng định vai trò của nhà nước trước các tác nhân vũ trang phi nhà nước và sức ép địa chính trị khu vực. Tương lai của Li Băng trong những tháng tới sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì đối thoại, khôi phục lòng tin và ngăn chặn xung đột biến thành chiến tranh khu vực toàn diện. Mỗi ngày giao tranh tiếp diễn đều khiến cái giá mà Li Băng phải trả trở nên đắt đỏ hơn, không chỉ về kinh tế hay thương vong, mà còn về sự bào mòn niềm hy vọng hòa bình.
