Đại biểu Quốc hội Nguyễn Đặng Ân (đoàn Lạng Sơn) cho biết, cán bộ, công chức cấp xã tại nhiều địa phương hiện còn thiếu về số lượng, đặc biệt là công chức có chuyên môn sâu trong các lĩnh vực như xây dựng, giao thông, công nghệ thông tin. Trong khi đó, chức năng, nhiệm vụ và khối lượng công việc được giao rất lớn, đặc biệt là làm việc trực tiếp với người dân và doanh nghiệp nhiều hơn so với trước khi sắp xếp. Hiện nay, cấp xã chỉ có hai phòng chuyên môn là văn hóa-xã hội và kinh tế, nhưng phải chịu sự quản lý, hướng dẫn chuyên môn của 5-6 sở, dẫn đến tình trạng quá tải tại nhiều đơn vị.
Cũng theo đại biểu Ân, biên chế trong các đơn vị sự nghiệp công lập ở địa phương như y tế, giáo dục đang thiếu nhưng vẫn phải chịu áp lực giảm biên chế. Quy định khống chế hợp đồng lao động không quá 70% phần thiếu hụt khiến địa phương không thể linh hoạt bù đắp nhân lực. Ở khu vực công chức, sau khi nhiều đối tượng được giải quyết nghỉ chế độ theo Nghị định 178 của Chính phủ, đã tạo ra sự thiếu hụt cục bộ chưa thể khắc phục ngay. Vì vậy, cần rà soát tổng thể các địa phương dựa trên tiêu chí diện tích, dân số, có tính đến yếu tố đặc thù như miền núi, biên giới, bãi ngang, hải đảo để giao biên chế phù hợp thực tiễn.
Thực trạng quá tải và thiếu nhân lực chuyên môn
Đồng quan điểm, đại biểu Quốc hội Siu Hương (đoàn Gia Lai) nêu rõ thực trạng cấp xã hiện nay tiếp nhận khối lượng lớn nhiệm vụ từ cấp huyện chuyển về và một phần nhiệm vụ cấp tỉnh phân cấp, trong khi vẫn phải thực hiện đầy đủ nhiệm vụ vốn có. Các phòng chuyên môn ở cấp xã phải tham mưu nhiều lĩnh vực với nhân lực hạn chế. Ví dụ, tại Báo cáo số 152 (ngày 4/4/2026), Chính phủ đặt mục tiêu hoàn thành số hóa dữ liệu đất đai vào quý II/2026. Tuy nhiên, thực tế tại cơ sở, công chức chuyên môn về nông nghiệp và môi trường đang phải đảm nhiệm khối lượng công việc rất lớn, nhân lực vừa thiếu về số lượng, vừa hạn chế về chuyên môn và trang thiết bị. Để đạt được mục tiêu, Chính phủ cần đánh giá lại tổng thể khối lượng công việc của công chức chuyên môn trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, từ đó có phương án hợp lý về biên chế.
Bất cập trong bố trí cán bộ
Theo yêu cầu của Chính phủ tại Chỉ thị số 18/CT-TTg về nâng cao chất lượng cán bộ, công chức chính quyền địa phương cấp xã, việc bố trí, sắp xếp cán bộ phải bảo đảm “đúng người, đúng việc, đúng thời điểm, đúng địa bàn”, phát huy năng lực thực tiễn, sở trường và kinh nghiệm công tác. Tuy nhiên, theo phản ánh của một số cử tri, có cán bộ hơn 20 năm công tác trong lĩnh vực tài chính-kế hoạch và từng giữ chức trưởng phòng thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện, sau sắp xếp lại làm trưởng phòng văn hóa-xã hội thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã. Sự bất hợp lý này gây ảnh hưởng không nhỏ tới hiệu quả tham mưu, điều hành cũng như chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp trên địa bàn. Thực trạng đáng lo ngại này cũng đang diễn ra tại không ít đơn vị hành chính trong cả nước.
Kiến nghị giải pháp tổng thể
Nhiều ý kiến nhấn mạnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đã đề ra là rất khát vọng, vì vậy cần có thêm những giải pháp mang tính chiều sâu. Đại biểu Quốc hội Lê Thị Thanh Xuân (Đắk Lắk) kiến nghị tập trung đẩy nhanh tiến độ thể chế hóa các nghị quyết, kết luận chính sách mới của Đảng, Quốc hội, đồng thời rà soát, sửa đổi hệ thống chính sách pháp luật hiện hành để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, sát thực tiễn, khắc phục tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết đã có hiệu lực. Để làm tốt nhiệm vụ, Chính phủ cần quan tâm bố trí đội ngũ công chức làm công tác pháp chế tại các bộ, ngành, cấp tỉnh và cấp xã bảo đảm đủ về biên chế và năng lực thực hiện nhiệm vụ.
Tháng 6/2026, Chính phủ sẽ tiến hành sơ kết một năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp. Nhiều đại biểu Quốc hội kiến nghị Chính phủ cần đánh giá sâu về việc bố trí, sử dụng nhân lực, khả năng thích ứng của bộ máy và đội ngũ. Trọng tâm là đánh giá mức độ phù hợp giữa vị trí việc làm với trình độ, năng lực của công chức, viên chức gắn với hiệu quả vận hành của tổ chức bộ máy trong thực hiện chức năng quản trị, kiến tạo phát triển và phục vụ nhân dân, nhất là làm rõ mức độ thông suốt, liên thông trong xử lý công việc, chất lượng, tiến độ, mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp…
Vấn đề chuyển đổi số và báo cáo hành chính
Qua ghi nhận thực tiễn, vẫn còn tỷ lệ chưa thật sự đồng bộ, liên thông hệ thống thông tin giữa các cấp, khả năng đáp ứng trong giải quyết thủ tục hành chính, cung ứng dịch vụ công trực tuyến đã ảnh hưởng đến mức độ tiếp cận, sử dụng dịch vụ số của người dân, doanh nghiệp. Các vấn đề về kỹ năng số, khả năng khai thác dữ liệu của cán bộ, công chức cấp xã cũng cần sớm được cải thiện. Đáng chú ý, hiện nay tại nhiều nơi, công chức, viên chức vẫn phải dành nhiều thời gian để làm các loại báo cáo, thống kê, thậm chí là nhiều báo cáo, thống kê tương tự về nội dung gửi cho nhiều cơ quan khác nhau, chỉ vì chưa tích hợp để hình thành dữ liệu dùng chung. Nhiều công chức phản ánh hoạt động này chiếm khá nhiều thời gian, làm chậm tiến độ giải quyết công việc cho người dân, doanh nghiệp cũng như tạo thêm áp lực cho người thực thi. Chính phủ cần chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương đánh giá làm rõ khối lượng, tiến độ số hóa hồ sơ, tài liệu, số liệu sau sắp xếp đơn vị hành chính; việc khai thác, sử dụng các dữ liệu dùng chung, dữ liệu chuyên ngành phục vụ công tác quản lý, điều hành và giải quyết thủ tục hành chính để qua đó nhận diện rõ những khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp cho thời gian tới.
