Đã gần 10 giờ sáng nhưng tiệm gội đầu nhỏ của bà Thủy trên phố Vạn Kiếp vẫn vắng khách qua lại. Bà Lê Thị Thủy, 55 tuổi cho biết bản thân đã chứng kiến gần như toàn bộ quá trình đổi thay của khu phố Vạn Kiếp. Từ những ngày nơi đây còn là vùng ven đô với đường đất, cho đến khi trở thành một khu dân cư đông đúc, nhộn nhịp. Thế nhưng, đợt giải tỏa phục vụ dự án cầu Trần Hưng Đạo là sự đổi thay lớn nhất mà bà từng trải qua.
Cuộc sống của gia đình cũng khác trước, việc kinh doanh gần như đình trệ khi hàng trăm hộ dân lần lượt di dời. Con phố từng đông người qua lại nay trở nên vắng vẻ, nhiều căn nhà chỉ còn lại những khoảng trống sau phá dỡ. Khu phố vắng vẻ sau khi giải tỏa mặt bằng, nhà cửa đóng kín.
“Trước khi giải tỏa thì vẫn đông. Đi ra ngoài là gặp người quen. Bây giờ buồn lắm, chẳng gặp được ai”, bà Thủy chia sẻ. Từng được xem là khu phố của những người lao động và dân nhập cư, Vạn Kiếp nay mang một diện mạo khác. Nhiều dãy nhà bị tháo dỡ, phế liệu chất đống, không khí sinh hoạt vốn nhộn nhịp nay dần lùi vào ký ức.
Chứng kiến những đổi thay ấy, người phụ nữ đã gắn bó với nơi đây hơn ba thập kỷ không giấu được sự tiếc nuối. Căn nhà 5 tầng rộng 55m2 của gia đình bà hiện chỉ còn khoảng 40m2 sau khi bị thu hồi một phần diện tích. “Chồng tôi và các thành viên trong gia đình phải đi thuê nhà nơi khác vì sinh hoạt bất tiện. Còn tôi ở lại để trông nhà, đồng thời cố bám trụ với nghề, kiếm đồng ra đồng vào”, bà nói.
Khu Vạn Kiếp sầm uất và đông đúc một thời
Hơn 35 năm gắn bó với phố Vạn Kiếp, bà Lê Thị Thủy vẫn nhớ như in những ngày đầu về làm dâu. Khi ấy, khu vực này còn mang dáng dấp một làng quê ven đô với những con đường đất, những luống rau mọc dọc bờ sông và hệ thống hạ tầng còn nhiều thiếu thốn. Với bà Thủy, điều níu giữ gia đình suốt nhiều thập kỷ không chỉ là sự thuận tiện khi gần trường học, bệnh viện hay trung tâm thành phố, mà còn là tình làng nghĩa xóm hiếm thấy giữa lòng Hà Nội.
Căn nhà rộng chưa đầy 60m² của gia đình bà đã trải qua bảy lần sửa chữa, cơi nới để đủ chỗ cho nhiều thế hệ cùng sinh sống. Bởi vậy, khi chứng kiến những ngôi nhà quen thuộc lần lượt bị tháo dỡ để phục vụ dự án, lòng nhiều ưu tư là điều khó tránh khỏi. Không chỉ mất đi những ký ức thân thuộc, việc giải tỏa còn tác động trực tiếp đến sinh kế của gia đình. Gắn bó với nghề làm tóc từ ngày mới về làm dâu, bà Thủy cho biết lượng khách hiện nay chỉ còn khoảng một phần năm so với trước. Những người vẫn ghé lại chủ yếu là khách quen lâu năm, đến vì sự gắn bó hơn là nhu cầu dịch vụ đơn thuần.
Bức tranh đời sống sau giải tỏa
Với bà Thủy, những đổi thay tại Vạn Kiếp không hiện lên rõ nhất qua những khoảng đất trống hay công trường đang thi công, mà ở sự thưa vắng của những người quen từng gặp mỗi ngày. Người phụ nữ 55 tuổi vẫn nhớ cảm giác bâng khuâng khi những căn nhà trong khu phố lần lượt được tháo dỡ để phục vụ công tác giải phóng mặt bằng. Bà Thủy lặng lẽ nhìn công trường ngổn ngang phía sau nhà.
Với nhiều người dân lao động nơi đây, nhà cửa không chỉ là tài sản mà còn là thành quả của hàng chục năm tích góp, là nơi nhiều thế hệ cùng sinh sống và lớn lên. Tuy nhiên, điều khiến bà trăn trở hơn cả là sự thay đổi của một cộng đồng dân cư đã gắn bó nhiều thập kỷ. Khi hàng trăm hộ dân lần lượt chuyển đi, khu phố trở nên thưa vắng, kéo theo những tác động trực tiếp tới sinh kế của người dân.
Theo bà Thủy, giai đoạn thi công cao điểm là khoảng thời gian khó khăn nhất khi bụi đất phủ kín đường sá, khách ngại qua lại. Các quán ăn, tiệm tóc, cửa hàng tạp hóa hay sạp hoa quả vốn sống nhờ cư dân địa phương, người lao động và người nhà bệnh nhân từ các bệnh viện lân cận đều chung cảnh đìu hiu. Công trường ngổn ngang gạch đá khiến nhiều người ái ngại.
Dù việc buôn bán đã phần nào khởi sắc hơn những tháng gần đây, lượng khách vẫn còn cách xa thời điểm trước giải tỏa. Ngoài cửa tiệm, tiếng máy móc từ công trường cầu Trần Hưng Đạo vẫn vang lên đều đặn. Cùng với sự chuyển mình của đô thị là hành trình thích nghi của những người dân Vạn Kiếp, những người đang từng ngày gây dựng lại sinh kế giữa một nhịp sống mới.
Gieo hy vọng trên nền đất cũ
Dẫu cuộc sống mưu sinh còn nhiều chật vật, nhịp sống tại Vạn Kiếp vẫn tiếp tục vận động. Nhiều hộ dân lựa chọn ở lại, bám trụ trên phần đất còn lại và tiếp tục gắn bó với mảnh đất đã nuôi sống gia đình qua nhiều thế hệ. Dù việc kinh doanh hiện nay chủ yếu chỉ đủ trang trải cuộc sống hằng ngày, nhiều người vẫn cố gắng giữ lấy cửa hàng, giữ lấy nghề nghiệp đã gắn bó từ lâu. Theo người dân địa phương, phần lớn những hộ còn nhà, còn đất đều lựa chọn ở lại, chấp nhận thu nhập giảm sút trong giai đoạn chuyển tiếp.
Nhiều năm qua, quán phở của gia đình bà Nhung chủ yếu phục vụ cư dân địa phương và người nhà bệnh nhân từ các bệnh viện lân cận. Khi hàng trăm hộ dân chuyển đi, lượng khách quen cũng giảm theo. Dẫu việc buôn bán không còn như trước, người phụ nữ ấy vẫn bám lấy nghề để duy trì cuộc sống.
Cách đó không xa, bà Nguyễn Thị Phượng cũng bắt đầu ngày mới bên quầy hoa quả quen thuộc. Hơn 10 năm buôn bán tại Vạn Kiếp, bà cảm nhận rõ sự đổi thay của khu phố khi cư dân lần lượt di dời để phục vụ dự án cầu Trần Hưng Đạo. “Ngày trước đông người hơn nhiều. Bây giờ dân ít đi nên bán cũng chậm hơn”, bà nói.
Theo ghi nhận, khó khăn của các hộ kinh doanh tại Vạn Kiếp không chỉ đến từ bụi bặm hay những bất tiện trong quá trình thi công. Khi hơn 300 hộ dân di dời để phục vụ dự án cầu Trần Hưng Đạo, lượng khách quen vốn tạo nên nguồn thu ổn định cho nhiều cửa hàng cũng dần thưa vắng. Những câu chuyện của bà Thủy, bà Nhung hay bà Phượng phản ánh một lát cắt đời sống phía sau công tác giải phóng mặt bằng.
Bên cạnh những đổi thay về hạ tầng và diện mạo đô thị là những nỗ lực thích nghi của người dân trong giai đoạn chuyển tiếp của một khu phố đang từng ngày đổi thay. Phía sau những khoảng đất còn ngổn ngang và tiếng máy móc thi công mỗi ngày là kỳ vọng về một diện mạo mới khi cầu Trần Hưng Đạo hoàn thành. Nhiều người tin rằng hạ tầng đồng bộ và giao thông thuận lợi hơn sẽ mở ra cơ hội phát triển mới cho khu vực cũng như việc làm ăn của người dân.
“Bây giờ thì khó khăn thật. Nhưng mình vẫn mong sau này khu vực khang trang hơn, sạch đẹp hơn. Mình già rồi, có thể không hưởng được nhiều nhưng con cháu sau này sẽ được hưởng”, bà Thủy chia sẻ.
