Dự án Cảng tổng hợp quốc tế Gang thép Nghi Sơn do Công ty Cổ phần Tập đoàn VAS Nghi Sơn làm chủ đầu tư, khởi công từ năm 2015, đến nay vẫn chưa thể hoàn thiện các bến cảng số 5, 6, 7 và 8 do vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng. Hiện 5 cầu cảng gồm số 1, 2, 2A, 3, 4 với tổng chiều dài 1.250m và kho bãi 27ha đang được khai thác, phục vụ tàu hàng từ 30.000 đến 70.000 DWT.
Quy mô dự án và kế hoạch ban đầu
Dự án có quy mô 73,5 ha, gồm 9 bến cảng với tổng chiều dài 2.250 m, tổng vốn đầu tư 5.850 tỷ đồng. Theo kế hoạch, các bến số 5, 6, 7 và 8 với tổng chiều dài khoảng 1.000 m cùng hơn 35,6 ha kho bãi sẽ lần lượt hoàn thành trong giai đoạn 2021-2024. Riêng bến số 5 dự kiến hoàn thành toàn bộ trong năm 2021 sau khi đầu tư hơn 148 m cầu cảng và khoảng 7 ha kho bãi; bến số 6 hoàn thành năm 2022, bến số 7 năm 2023 và bến số 8 năm 2024. Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ, các hạng mục này vẫn chưa hoàn thiện.
Vướng mắc giải phóng mặt bằng
Theo UBND phường Nghi Sơn, địa phương đã hoàn thành giải phóng và bàn giao khoảng 36 ha đất cho chủ đầu tư. Từ sau ngày 1/7/2025 đến nay, chính quyền đã kiểm kê đất đai, tài sản trên đất của 150 hộ dân; phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho 60 hộ trên diện tích 4,8 ha, đồng thời bố trí tái định cư cho 55 hộ. Các hộ còn lại dự kiến hoàn tất trong năm 2026. Khối lượng còn lại khoảng 35 ha, chủ yếu thuộc khu vực các bến số 6, 7, 8, liên quan đến khoảng 762 hộ phải bố trí tái định cư.
Theo Kế hoạch số 41 của UBND tỉnh Thanh Hóa, năm 2026 địa phương phải giải phóng thêm 3 ha phục vụ dự án. Đến ngày 15/7, UBND phường đã hoàn thành đo đạc, kiểm kê khoảng 5 ha; phê duyệt bồi thường 0,88 ha với kinh phí 11,8 tỷ đồng và chi trả được 0,7 ha, tương ứng 8,6 tỷ đồng.
Nguyên nhân chưa đồng thuận
Trao đổi với phóng viên, ông Cao Văn Kiên, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công, UBND phường Nghi Sơn, cho biết phần lớn vướng mắc liên quan đến diện tích đất vườn, ao, cùng thửa đất ở không được công nhận là đất ở. Trước đây, Luật Đất đai 2003 và 2013 có cơ chế hỗ trợ lần lượt bằng 40% và 50% giá đất ở, nhưng Luật Đất đai 2024 không còn quy định này. Đến cuối năm 2025, Quốc hội ban hành nghị quyết cho phép áp dụng cơ chế hỗ trợ khác và tháng 3/2026, UBND tỉnh Thanh Hóa ban hành quy định cụ thể. Tuy nhiên, mức hỗ trợ mới tính theo chênh lệch giữa giá đất ở và giá đất nông nghiệp, khiến nhiều hộ dân cho rằng quyền lợi thấp hơn trước nên chưa đồng thuận. "Người dân vẫn so sánh với chính sách cũ nên việc vận động, giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến tiến độ dự án", ông Kiên nói.
Hiện trạng và kế hoạch tương lai
Đại diện Công ty TNHH MTV Đầu tư và Phát triển hạ tầng Nghi Sơn cho biết nhu cầu đầu tư mở rộng hệ thống cảng rất lớn, song tiến độ nhiều hạng mục phụ thuộc hoàn toàn vào công tác giải phóng mặt bằng. Hiện các cầu cảng số 1, 2, 2A, 3, 4 đã khai thác ổn định; cầu cảng số 5 mới đưa vào sử dụng giai đoạn một với chiều dài khoảng 100-140 m và đang tiếp tục hoàn thiện. Các cầu cảng số 1, 2 và 3, 4 có khả năng tiếp nhận tàu đến 70.000 DWT; riêng cầu số 1 và 2 còn được phép khai thác tàu container đến 30.000 DWT. Cầu số 2A tiếp nhận tàu 20.000 DWT, trong khi cầu số 5 phục vụ trực tiếp hoạt động của Nhà máy luyện cán thép Nghi Sơn. "Chúng tôi đang tích cực phối hợp với UBND phường Nghi Sơn để đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, trước mắt tập trung triển khai bến cảng số 6", đại diện doanh nghiệp cho biết.
Theo kế hoạch của chủ đầu tư, giai đoạn 2026-2028 sẽ hoàn thiện toàn bộ kết cấu các cầu cảng hiện hữu và đầu tư thêm thiết bị xếp dỡ. Giai đoạn 2028-2030, doanh nghiệp dự kiến mở rộng hạ tầng bến, phối hợp cải thiện luồng hàng hải để từng bước tiếp nhận tàu đến 100.000 DWT (giảm tải). Sau năm 2030, mục tiêu hoàn thiện hệ thống kho bãi, logistics, đồng bộ với mạng lưới cảng trong Khu kinh tế Nghi Sơn.
