Nhân Ngày Dân số thế giới 2026 (11/7), Bộ Y tế tổ chức lễ mít tinh, diễu hành hưởng ứng với chủ đề "Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng". Năm 2026 cũng đánh dấu 65 năm hình thành và phát triển công tác dân số Việt Nam.
Thành tựu và thách thức
Trong 30 năm qua, Việt Nam đã nỗ lực giải quyết bất bình đẳng và thu hẹp khoảng cách kinh tế - xã hội giữa các vùng, nhóm dân cư. Chỉ số phát triển con người được cải thiện đáng kể, đạt mức trung bình thế giới. Tình trạng suy dinh dưỡng, tử vong bà mẹ và trẻ em giảm mạnh. Công tác dân số tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, bình đẳng giới, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường.
Tuy nhiên, Việt Nam đang đối diện thách thức lớn: xu hướng mức sinh xuống thấp. Nếu kéo dài, sẽ dẫn đến thiếu hụt lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh già hóa dân số và gia tăng di cư.
Bốn chính sách lớn của Luật Dân số
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, Luật Dân số được Quốc hội khóa XV thông qua chuyển mạnh từ dân số kế hoạch hóa gia đình sang dân số phát triển, với 4 chính sách lớn.
Chính sách thứ nhất: Đảm bảo mức sinh thay thế. Theo ông Tuyên, mức sinh thay thế cần đạt khoảng 2,1 con/phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, nhưng hiện chỉ còn 1,93 con, thậm chí có nơi 1,4 con. "Nếu không có giải pháp căn cơ, Việt Nam sẽ trở thành quốc gia dân số già", ông cảnh báo.
Chính sách thứ hai: Giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, phấn đấu đưa tỷ số về 104-106 bé trai/100 bé gái.
Chính sách thứ ba: Thích ứng với già hóa dân số. Ông Tuyên nhấn mạnh tốc độ già hóa của Việt Nam rất nhanh, cần làm tốt an sinh chăm sóc người cao tuổi, hình thành chăm sóc tại nhà và cộng đồng (ban ngày và nội trú). Đồng thời, phát triển "kinh tế bạc" thông qua các trung tâm chăm sóc, tạo việc làm cho lao động trẻ, tăng cường đào tạo nhân lực y tế về chăm sóc người cao tuổi.
Chính sách thứ tư: Nâng cao chất lượng dân số, không chỉ về vóc dáng, thể lực mà còn về trí tuệ.
Triển khai đồng bộ
Ông Lê Thanh Dũng – Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) cho biết, thời gian tới Cục tập trung nâng cao chất lượng dân số, thích ứng già hóa, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, đồng thời triển khai chính sách cho phụ nữ và đối tượng chính sách. "Chúng tôi sẽ triển khai đồng bộ các nội dung, bên cạnh Luật Dân số, các Thông tư, Nghị định, Bộ Y tế tiếp tục xây dựng văn bản hướng dẫn chuyên môn", ông Dũng nói.
Về truyền thông, ông Dũng nhấn mạnh: "Làm sao khuyến khích các cặp đôi dành thời gian tìm hiểu, yêu đương, xây dựng gia đình hạnh phúc, nâng cao chất lượng giống nòi và duy trì lực lượng lao động". Ông kỳ vọng với các quy định "cởi trói" trong Luật Dân số, mức sinh sẽ được nâng lên và mất cân bằng giới tính khi sinh được giải quyết.
Kỳ vọng vào thế hệ trẻ
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên bày tỏ mong muốn thế hệ trẻ với khát vọng, tiềm năng sẽ cụ thể hóa các chủ trương, chính sách về dân số, góp phần tạo nguồn nhân lực xây dựng đất nước, sẵn sàng bước vào kỷ nguyên mới.
