Theo báo cáo dân số năm 2025 do Ủy ban Kinh tế và Xã hội khu vực châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) của Liên Hiệp Quốc công bố, trong hơn 70 năm qua, dân số khu vực đã tăng từ khoảng 1,4 tỉ người lên gần 4,8 tỉ người. Hiện tại, dân số khu vực vẫn tăng nhưng tốc độ ngày càng giảm. Dự báo đến năm 2050, dân số khu vực đạt khoảng 5,16 tỉ người trước khi tiến dần tới trạng thái ổn định.
Nguyên nhân suy giảm mức sinh
ESCAP nhận định, phần lớn các quốc gia trong khu vực sẽ đạt đỉnh dân số trong thế kỷ 21. Điều này đánh dấu sự kết thúc của thời kỳ tăng trưởng dân số mạnh từng là động lực cho phát triển kinh tế và mở rộng lực lượng lao động. Một trong những thay đổi lớn nhất của khu vực là sự suy giảm mức sinh.
Năm 2025, tổng tỷ suất sinh trung bình của châu Á - Thái Bình Dương chỉ còn khoảng 1,8 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con cần thiết để duy trì quy mô dân số ổn định trong dài hạn. Theo ESCAP, khoảng 88% dân số khu vực hiện sống tại những quốc gia có mức sinh thấp hơn mức thay thế. Con số này tăng rất mạnh so với năm 1990, khi chỉ khoảng một nửa dân số khu vực sống trong các quốc gia có mức sinh dưới 2,1 con/phụ nữ.
Tác động đến cơ cấu dân số
Tỷ lệ trẻ em dưới 15 tuổi liên tục giảm, nhóm dân số trong độ tuổi lao động (15-64 tuổi) đã đạt hoặc sắp đạt đỉnh ở nhiều quốc gia. Năm 2025, khoảng 67,5% dân số châu Á - Thái Bình Dương trong độ tuổi lao động. Đến năm 2050, tỷ lệ này giảm còn khoảng 63,8%.
Tình hình tại Việt Nam
Tại Việt Nam, Bộ Y tế cho biết, những năm gần đây, mức sinh có xu hướng giảm và đã xuống dưới mức sinh thay thế. Cụ thể, mức sinh giảm từ 2,11 con/phụ nữ (năm 2021) xuống còn 1,91 con/phụ nữ (năm 2024) và 1,93 con/phụ nữ (năm 2025). Xu hướng giảm sinh diễn ra trên diện rộng, kể cả tại các địa phương trước đây có mức sinh cao, trong khi nhiều đô thị lớn rơi vào tình trạng mức sinh rất thấp, khó có khả năng phục hồi.
Chính sách ứng phó
Bộ Y tế đã ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế trên toàn quốc đến năm 2030, ứng phó với xu hướng mức sinh giảm thấp. Kế hoạch hướng đến mục tiêu tăng trung bình 2% tổng tỷ suất sinh mỗi năm; trên 95% các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ được cung cấp đầy đủ thông tin, kiến thức về kết hôn sinh con để đạt và duy trì mức sinh thay thế trên toàn quốc; 100% tỉnh, thành thực hiện các chính sách hỗ trợ các cặp vợ chồng, cá nhân sinh con, nuôi con.
Chương trình cũng đặt mục tiêu hướng dẫn các biện pháp phòng tránh vô sinh tại cộng đồng, thí điểm tầm soát cho cặp vợ chồng đã kết hôn trên 12 tháng có nguy cơ vô sinh trên địa bàn khu công nghiệp tại một số tỉnh, thành có mức sinh thấp nhất cả nước; thí điểm dịch vụ dự phòng, sàng lọc vô sinh tại cộng đồng cho nhóm dân số trẻ đáp ứng nhu cầu và khả năng chi trả của người dân.
Hỗ trợ tài chính cho phụ nữ sinh con
Tại Nghị định số 168/2026/NĐ-CP, quy định từ ngày 1.1.2027, phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi được hỗ trợ tối thiểu 2 triệu đồng. Đây là một trong những biện pháp nhằm khuyến khích sinh con, góp phần duy trì mức sinh thay thế tại Việt Nam.
