Chính phủ vừa ban hành Nghị định 185 quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách tại địa bàn cơ sở. Văn bản có hiệu lực từ ngày 26 tháng 5 năm 2024, trong đó điểm đáng chú ý là hạ độ tuổi tối thiểu để trở thành Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố xuống còn 21 tuổi, thay vì quy định trước đây. Điều này mở ra cơ hội cho thế hệ trẻ, đặc biệt là Gen Z, tham gia vào công tác quản lý và phát triển cộng đồng tại địa phương.
Năm điều kiện để trở thành Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố
Theo Nghị định 185, công dân muốn ứng cử hoặc được bầu làm Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố cần đáp ứng đầy đủ năm tiêu chuẩn sau:
- Thứ nhất: Là công dân Việt Nam thường trú tại xã, phường, đặc khu từ đủ 21 tuổi trở lên. Ưu tiên những người trong độ tuổi lao động theo quy định của pháp luật, đồng thời có sức khỏe tốt để hoàn thành nhiệm vụ và chức trách được giao.
- Thứ hai: Có phẩm chất đạo đức tốt, sống gương mẫu, có uy tín trong cộng đồng dân cư và được nhân dân tín nhiệm. Bản thân và gia đình phải chấp hành nghiêm chỉnh chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, thể hiện lối sống lành mạnh.
- Thứ ba: Có kiến thức văn hóa, năng lực, kinh nghiệm và phương pháp vận động, tổ chức nhân dân thực hiện tốt các công việc tự quản của cộng đồng. Đồng thời, có khả năng triển khai hiệu quả các nhiệm vụ do cấp ủy, chính quyền địa phương cấp xã giao. Khuyến khích lựa chọn người có trình độ chuyên môn phù hợp với yêu cầu hoạt động của thôn, tổ dân phố.
- Thứ tư: Có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ; biết lập kế hoạch, tổng hợp, thống kê, báo cáo và thực hiện các nhiệm vụ theo quy định.
- Thứ năm: Không đang trong thời gian bị xử lý kỷ luật, bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang chấp hành bản án, quyết định của Tòa án.
Nhiệm vụ và quyền hạn mới của Trưởng thôn, Tổ trưởng dân phố
Nghị định 185 cũng quy định rõ nhiệm vụ và quyền hạn của người đứng đầu thôn, tổ dân phố. Về nhiệm vụ, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố có trách nhiệm chủ trì hội nghị thôn, tổ dân phố; tổ chức các cuộc họp định kỳ của cộng đồng dân cư và triển khai thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở. Họ cũng phải tổ chức để người dân bàn bạc, quyết định hoặc tham gia ý kiến đối với các nội dung thuộc phạm vi cộng đồng dân cư theo quy định của pháp luật; theo dõi, đôn đốc việc thực hiện các quyết định đã được người dân thông qua.
Ngoài ra, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố phối hợp với Ban công tác Mặt trận, các tổ chức chính trị - xã hội và lực lượng tham gia bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở để tổ chức hoạt động cộng đồng, giữ gìn an ninh, an toàn địa bàn.
Về quyền hạn, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố là người đại diện cho cộng đồng dân cư trong các quan hệ liên quan theo quy định của pháp luật; được ký hợp đồng xây dựng các công trình do người dân đóng góp kinh phí sau khi được hội nghị thôn, tổ dân phố thông qua. Bên cạnh đó, họ được mời tham dự các cuộc họp của chính quyền cấp xã liên quan trực tiếp đến công việc, hoạt động của cộng đồng dân cư trên địa bàn.
Nhiệm kỳ và trường hợp đặc biệt
Nghị định cũng nêu rõ, nhiệm kỳ của Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố là 5 năm. Trong trường hợp cần bảo đảm thống nhất với thời điểm tổ chức lại thôn, tổ dân phố hoặc do tình huống bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh không thể tổ chức bầu cử đúng thời hạn, Ủy ban nhân dân xã quyết định việc rút ngắn hoặc kéo dài nhiệm kỳ hoạt động nhưng không quá 6 tháng. Nếu phải rút ngắn hoặc kéo dài quá 6 tháng, UBND xã báo cáo UBND tỉnh xem xét, quyết định.
