Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện một số chính sách dân số mới, trong đó nổi bật là đề xuất hỗ trợ hằng tháng cho trẻ em từ khi sinh đến đủ 36 tháng tuổi. Theo dự thảo, các tỉnh, thành được trao quyền chủ động xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp với điều kiện kinh tế và đặc thù dân số, thay vì áp dụng một mức chung trên toàn quốc. Mức hỗ trợ có thể bằng tiền hoặc hiện vật, do địa phương quyết định.
Bối cảnh mức sinh giảm sâu
Động thái này diễn ra trong bối cảnh mức sinh của Việt Nam tiếp tục giảm. Theo Bộ Y tế, tổng tỷ suất sinh hiện chỉ còn khoảng 1,91 con trên mỗi phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con và là mức thấp nhất từng được ghi nhận. Điều này đặt ra lo ngại về già hóa dân số và nguy cơ thiếu hụt lực lượng lao động trong tương lai.
Các chính sách khuyến sinh khác
Ngoài hỗ trợ cho trẻ nhỏ, dự thảo còn đề xuất hỗ trợ chi phí ăn trưa cho trẻ mầm non, khen thưởng phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, và hỗ trợ cho các gia đình thực hiện tốt chính sách dân số. Phụ nữ mang thai và gia đình sinh đủ hai con cũng có thể được hưởng thêm nhiều chính sách tùy điều kiện ngân sách địa phương.
Hiệu quả hạn chế của chính sách hiện tại
Theo Cục Dân số, nhiều địa phương đã triển khai chính sách khuyến sinh trong khoảng 5 năm qua nhưng hiệu quả còn hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu là mức hỗ trợ quá thấp, đa số chỉ từ 450.000 đồng đến một triệu đồng cho mỗi trường hợp, không đủ tạo động lực trong bối cảnh chi phí nuôi dạy con tăng cao.
Mô hình hỗ trợ định kỳ
Một số địa phương đã mạnh dạn nâng mức hỗ trợ. Tây Ninh dành gần 20 tỷ đồng để thưởng cho các xã duy trì mức sinh hợp lý và hỗ trợ hơn 4.500 phụ nữ sinh đủ hai con. Đồng Nai và Hải Phòng cũng chi hàng tỷ đồng từ ngân sách để khuyến khích sinh con. Tuy nhiên, theo cơ quan soạn thảo, các khoản thưởng một lần chỉ mang tính động viên. Việc hỗ trợ tài chính định kỳ trong những năm đầu đời của trẻ có thể giúp gia đình giảm áp lực chi tiêu và tạo hiệu quả lâu dài hơn.
Cân bằng giới tính và nâng cao chất lượng dân số
Dự thảo cũng hướng đến mục tiêu cân bằng giới tính khi sinh và nâng cao chất lượng dân số. Các địa phương được khuyến khích xây dựng chính sách tôn vinh gia đình sinh hai con gái, miễn hoặc giảm học phí, hỗ trợ bảo hiểm y tế cho trẻ em gái tại vùng khó khăn. Đối với hộ nghèo và nhóm yếu thế, Nhà nước sẽ tăng cường hỗ trợ miễn phí các dịch vụ sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh, chăm sóc sức khỏe sinh sản và cung cấp phương tiện tránh thai.
Phân cấp quyết định cho địa phương
Sau khi thông tư được ban hành, Sở Y tế các tỉnh sẽ tham mưu để Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định mức hỗ trợ cụ thể trên cơ sở khả năng cân đối ngân sách và nhu cầu thực tế của người dân.
Kinh nghiệm quốc tế
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hỗ trợ tài chính là một trong nhiều giải pháp được các quốc gia áp dụng để đối phó với mức sinh thấp. Theo các chuyên gia quốc tế, tiền hỗ trợ có thể giúp giảm bớt gánh nặng kinh tế khi sinh con, nhưng quyết định sinh thêm con còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như khả năng cân bằng giữa công việc và gia đình, hệ thống dịch vụ công, môi trường nuôi dạy trẻ và sự ổn định của nền kinh tế. Khi những điều kiện này được cải thiện đồng bộ, các chính sách khuyến sinh mới có cơ hội tạo ra thay đổi bền vững.
