Ngày 1/7, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 94/2026 quy định về quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro trong quản lý thuế, thay thế Thông tư số 31/2021. Thông tư có hiệu lực ngay từ ngày ban hành, dựa trên Luật Quản lý thuế số 108/2025 và các nghị định hướng dẫn của Chính phủ.
Chuyển từ quản lý rủi ro sang quản lý tuân thủ
Theo Bộ Tài chính, Thông tư số 31/2021 tập trung vào ba nội dung chính: thu thập, xử lý thông tin; đánh giá tuân thủ và phân loại mức độ rủi ro; áp dụng biện pháp quản lý thuế phù hợp. Các quy định về tuân thủ chủ yếu phục vụ phân loại rủi ro và lựa chọn đối tượng kiểm tra, thanh tra, hoàn thuế, quản lý đăng ký thuế, quản lý nợ thuế và hóa đơn.
Thông tư số 94 kế thừa cách tiếp cận quản lý rủi ro nhưng bổ sung, nâng cấp thành mô hình quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro thống nhất. Cụ thể, thông tư xây dựng cơ chế quản lý tuân thủ riêng với tiêu chí đánh giá, phân loại mức độ tuân thủ và các biện pháp nâng cao tuân thủ cho từng nhóm người nộp thuế. Kết quả phân loại tuân thủ được coi là yếu tố đầu vào quan trọng cho việc phân loại mức độ rủi ro trong từng nghiệp vụ quản lý thuế, qua đó vừa khuyến khích nâng cao tuân thủ, vừa phòng ngừa và xử lý rủi ro.
Ứng dụng công nghệ hiện đại
Về công cụ quản lý, Thông tư số 31 chỉ đề cập đến ứng dụng công nghệ thông tin như hệ thống hỗ trợ phân tích, đánh giá tuân thủ, xác định mức độ rủi ro và hỗ trợ cơ quan thuế ra quyết định. Trong khi đó, Thông tư số 94 không chỉ yêu cầu áp dụng công nghệ thông tin mà còn thiết lập kiến trúc quản lý tuân thủ - rủi ro trên nền tảng số với các phân hệ, sổ đăng ký rủi ro, tiêu chí và mô hình rõ ràng.
Thông tư mở rộng nguồn thông tin phục vụ quản lý từ các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân, nguồn dữ liệu quốc tế, kết quả khảo sát xã hội và các nguồn hợp pháp khác. Đồng thời, cơ quan thuế sẽ tăng cường ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), học máy (Machine Learning), trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ phân tích hiện đại trong đánh giá tuân thủ, phân loại rủi ro, dự báo và cảnh báo sớm.
Bổ sung cơ chế hỗ trợ người nộp thuế
Thông tư số 94 duy trì bốn mức độ tuân thủ: tuân thủ tốt, tuân thủ trung bình, tuân thủ thấp và không tuân thủ. Việc phân loại tuân thủ không chỉ là căn cứ để phân loại rủi ro mà còn được sử dụng để xây dựng kế hoạch nâng cao tuân thủ thông qua nhiều biện pháp như phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan; tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ, tổ chức hội nghị đối thoại, tập huấn; nghiên cứu sửa đổi chính sách, đơn giản hóa thủ tục hành chính; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin nhằm giảm chi phí tuân thủ.
Thông tư bổ sung cơ chế hỗ trợ người nộp thuế dựa trên kết quả đánh giá tuân thủ và phân loại rủi ro. Cơ quan thuế sẽ tăng cường cảnh báo sớm, khuyến nghị tuân thủ, hỗ trợ người nộp thuế rà soát và tự khắc phục sai sót để nâng cao mức độ tuân thủ tự nguyện. Nguồn lực kiểm tra, giám sát sẽ tập trung vào các trường hợp có dấu hiệu rủi ro hoặc vi phạm pháp luật về thuế.
Quản lý rủi ro ở nhiều nghiệp vụ thuế
Đối với quản lý đăng ký thuế, thông tư bổ sung quy định về phân loại rủi ro khi chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Trường hợp rủi ro cao sẽ kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế theo Luật Quản lý thuế số 108/2025; các trường hợp rủi ro trung bình và thấp áp dụng biện pháp đôn đốc hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi giải thể, phá sản hoặc ngừng hoạt động.
Đối với hoàn thuế, thông tư quy định riêng cho hoàn thuế giá trị gia tăng và các khoản thu khác; bổ sung đánh giá, phân loại mức độ rủi ro đối với người nộp thuế có hồ sơ hoàn thuế dựa trên kết quả phân loại và kiểm tra kỳ trước; đồng thời bổ sung cơ chế tạm dừng số tiền hoàn có dấu hiệu rủi ro và các trường hợp thay đổi hình thức phân loại hồ sơ hoàn thuế.
Về kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế, thông tư áp dụng nguyên tắc chọn tối đa 90% trường hợp theo kết quả phân tích rủi ro và tối đa 10% chọn ngẫu nhiên, đồng thời quy định chặt chẽ hơn để tránh chồng chéo với các hoạt động kiểm tra khác.
Đối với miễn, giảm thuế, thông tư bổ sung quy định riêng: hồ sơ rủi ro cao phải kiểm tra tại trụ sở trước khi ban hành quyết định; hồ sơ rủi ro trung bình và thấp được giải quyết theo trình tự, tiếp tục theo dõi nếu phát sinh dấu hiệu rủi ro.
Trong lĩnh vực hóa đơn, chứng từ, Thông tư 94 quy định phân loại rủi ro trong sử dụng hóa đơn điện tử. Trường hợp rủi ro cao có thể không được chấp nhận đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử, bị ngừng sử dụng hóa đơn hoặc áp dụng biện pháp quản lý khác; trường hợp rủi ro trung bình và thấp, cơ quan thuế sẽ lựa chọn mẫu để rà soát, đồng thời tăng cường hỗ trợ tuân thủ.
