Tại cuộc họp nội các ở Camp David (bang Maryland) ngày 31.7, Tổng thống Donald Trump cảnh báo Washington sắp tiến hành đòn tấn công "rất mạnh" vào Iran. Trích lời ông qua Financial Times: "Chúng ta chỉ muốn chiến thắng. Chúng tôi sẽ đánh họ rất mạnh và đến một lúc nào đó họ phải nói: Chúng tôi không thể chịu đựng thêm nữa." Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh Đài CBS dẫn nguồn tin cho biết Mỹ và Israel đang chuẩn bị chiến dịch oanh kích quy mô lớn nhằm vào Iran, trong khi Nhà Trắng từ chối bình luận.
Đòn tăng cược của ông Trump
Theo giới phân tích, động thái này phản ánh tính toán của tổng thống Mỹ rằng Iran dù cứng rắn nhưng sẽ "yếu đi" nếu chiến sự kéo dài. Ông Trump tin rằng việc gia tăng áp lực quân sự sẽ buộc Tehran nhượng bộ, dù thực tế cuộc chiến đang rơi vào bế tắc.
Một lý do quan trọng khác là di sản cá nhân. Tổng thống Trump gần đây không còn đặt nặng thành bại của đảng Cộng hòa trong bầu cử giữa kỳ, mà tập trung xây dựng hình ảnh một người mạnh mẽ. Do đó, ông khó có thể rút lui khỏi cuộc chiến khi chưa đạt được một "chiến thắng" đủ sức thuyết phục. Trong khi đó, Tehran vẫn giữ quan điểm kiểm soát eo biển Hormuz, không chấp nhận hủy bỏ chương trình hạt nhân hay giao nộp nguyên liệu đã làm giàu cho Mỹ.
Chính vì vậy, Washington chọn giải pháp đánh mạnh hơn để đưa Iran trở lại bàn đàm phán. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định: "Iran sẽ tiếp tục trả giá cho đến khi họ ngồi vào bàn đàm phán theo cách mà Tổng thống Trump cho là có ý nghĩa".
Phối hợp Israel và lôi kéo vùng Vịnh
Một điểm đáng chú ý là Israel, vốn đứng "ngoài cuộc" trong thời gian dài, giờ đây được cho là sẽ phối hợp tác chiến với Mỹ nhằm gia tăng hiệu quả tấn công. Điều này cho thấy chiến lược của Nhà Trắng đang chuyển từ đơn phương sang liên minh.
Song song đó, chính quyền Trump đang tìm cách giữ chân các đồng minh vùng Vịnh. Mỹ vừa nới lỏng đáng kể hạn chế xuất khẩu chip bán dẫn tiên tiến cho UAE, đồng thời phê duyệt thỏa thuận làm giàu hạt nhân dân sự với Ả Rập Xê Út, dù thỏa thuận này đã đình trệ. Giới quan sát nhận thấy Ả Rập Xê Út đang chuẩn bị cho một cuộc tấn công lớn vào lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen, có thể bao gồm cả bộ binh trên bộ lẫn đường thủy.
Thực tế, Ả Rập Xê Út và Houthi vừa có cuộc giao tranh trực diện đầu tiên kể từ thỏa thuận ngừng bắn năm 2022. Reuters ngày 31.7 dẫn đánh giá từ phía Riyadh cho thấy nước này cũng bị tấn công bởi lực lượng vũ trang ở Iraq có quan hệ thân thiết với Houthi. Điều này cho thấy trục quân sự thân Tehran đang tăng cường phối hợp trở lại, khiến xung đột Trung Đông có nguy cơ lan rộng.
Nguy cơ tắc nghẽn hai eo biển chiến lược
Nếu chiến sự lan rộng, Houthi hoàn toàn có thể phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb – cửa ngõ nối Biển Đỏ với kênh đào Suez. Hệ quả là chuỗi cung ứng toàn cầu gặp thêm khó khăn, đồng thời mang lại cho Iran và đồng minh lợi thế chính trị – ngoại giao đáng kể.
Trả lời báo Thanh Niên, chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O. Schuster (giảng dạy tại ĐH Hawaii – Thái Bình Dương) nhận định: dù Iran chịu tổn thất nặng nề, nước này vẫn đủ khả năng phong tỏa eo biển Hormuz – một "lá bài" quan trọng về chính trị lẫn ngoại giao. Houthi cũng đủ sức làm điều tương tự với Bab el-Mandeb.
Chuyên gia này chỉ rõ, ngay cả khi Ả Rập Xê Út thành lập liên minh phòng thủ hàng hải, hoạt động điều hướng quanh Bab el-Mandeb vẫn có thể bị đình trệ. Lý do đơn giản: chỉ cần Iran hoặc Houthi còn khả năng bắn tên lửa, phóng UAV, các hãng bảo hiểm hàng hải sẽ từ chối bảo hiểm, khiến hầu hết tàu hàng không dám đi qua.
Như vậy, việc Tổng thống Trump "tăng cược" vào chiến trường Iran có thể tạo ra rủi ro mới, nhưng không đảm bảo chiến thắng. Thay vào đó, nguy cơ lan rộng xung đột và tắc nghẽn thương mại toàn cầu ngày càng hiện hữu, khiến cục diện Trung Đông thêm bất ổn.
