Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, để Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, cần có nền công nghiệp hàng hải phát triển, không chỉ là phát triển ngành sản xuất mà còn xây dựng năng lực quốc gia trên biển, gắn kinh tế với quốc phòng-an ninh, tự chủ vận tải, logistics và hội nhập quốc tế.
Thực trạng và thách thức của ngành công nghiệp hàng hải
Theo Tổng Bí thư, Việt Nam đã có nền tảng công nghiệp đóng tàu, lao động kỹ thuật, hệ thống cảng và mạng lưới đường thủy, nhưng năng lực còn phân tán, thiếu liên kết. Các khâu thiết kế, công nghiệp phụ trợ, đăng kiểm, tài chính, dữ liệu, nhân lực và quản trị còn hạn chế. Nhu cầu đóng mới, sửa chữa, hoán cải chưa được tổ chức thành thị trường dài hạn, có tiêu chuẩn. Ông nhấn mạnh: "Cạnh tranh hiện nay là cạnh tranh của cả hệ sinh thái, không chỉ của từng nhà máy".
Quan điểm chỉ đạo phát triển công nghiệp hàng hải
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu đặt ngành công nghiệp hàng hải đúng vị trí trong chiến lược xây dựng Việt Nam thành quốc gia biển mạnh. Phát triển phải theo tư duy hệ sinh thái, đồng bộ với đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa, cảng, logistics, công nghiệp phụ trợ và dịch vụ vòng đời. Nhà nước kiến tạo, định hướng chiến lược; doanh nghiệp trực tiếp đầu tư, sản xuất, đổi mới và chịu trách nhiệm về hiệu quả. Hợp tác quốc tế và công nghiệp quốc phòng lưỡng dụng phải phục vụ nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.
Nhiệm vụ trước mắt và dài hạn
Trước mắt, cần mở khóa thị trường, khai thác hiệu quả năng lực hiện có. Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo xây dựng Chương trình quốc gia phát triển công nghiệp hàng hải và cơ khí biển đến năm 2035, tầm nhìn 2050. Phải rà soát, đánh giá toàn diện năng lực ngành, xác định năng lực nào cần bảo toàn, nâng cấp, liên kết hoặc chuyển đổi. Hoàn thiện cơ chế tài chính, tín dụng, bảo lãnh và bảo hiểm phù hợp với đặc thù hợp đồng lớn, chu kỳ dài, rủi ro cao. Tổ chức lại thị trường trong nước, gắn nhu cầu phát triển đội tàu với năng lực công nghiệp trong nước. Coi sửa chữa, hoán cải, nâng cấp xanh là hướng quan trọng để tạo dòng tiền và giữ lao động kỹ thuật.
Xử lý tồn tại của SBIC và phát triển bền vững
Tổng Bí thư yêu cầu khẩn trương xử lý tồn tại của Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy (SBIC) theo đúng chủ trương của Đảng và pháp luật, tách bạch xử lý pháp lý, tài chính với bảo toàn năng lực công nghiệp còn giá trị, không để thất thoát tài sản nhà nước. Về dài hạn, phải chuyển từ duy trì năng lực sản xuất sang xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hàng hải hiện đại, xanh, số, có khả năng tự chủ và cạnh tranh quốc tế. Phát triển đồng bộ công nghiệp phụ trợ, thiết kế, khoa học-công nghệ, đăng kiểm, tiêu chuẩn, dữ liệu và nhân lực chất lượng cao. Khuyến khích hình thành doanh nghiệp đủ năng lực tổ chức chuỗi, quản trị hợp đồng tổng thể. Hình thành các trung tâm, cụm liên kết công nghiệp hàng hải trọng điểm theo lợi thế vùng. Phát triển sửa chữa, tháo dỡ, tái chế tàu gắn với kinh tế tuần hoàn và tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế.
Tổ chức thực hiện và tinh thần chỉ đạo
Tổng Bí thư đề nghị Đảng ủy Chính phủ cụ thể hóa các định hướng thành chương trình, đề án, kế hoạch và cơ chế chính sách, bảo đảm rõ trách nhiệm, tiến độ, tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm sự trì trệ, né tránh. Tinh thần chung là phát triển công nghiệp hàng hải bằng tư duy hệ sinh thái, phát huy vai trò Nhà nước, doanh nghiệp và hợp tác quốc tế, không cứu trợ dàn trải, không bao cấp trở lại, không đầu tư theo phong trào; xử lý dứt điểm tồn tại, bảo toàn cái còn giá trị và tổ chức lại nhu cầu thành thị trường có kỷ luật cho doanh nghiệp thực sự có năng lực.
