Chỉ hai tháng sau vụ bạo loạn ngày 6/1/2021 tại Điện Capitol Mỹ, thời điểm một số đảng viên Cộng hòa vẫn hy vọng thoát khỏi cái bóng của ông Donald Trump, Thượng nghị sĩ Lindsey Graham đã đưa ra một lời cảnh báo thực tế. Ông ví đảng Cộng hòa (GOP) thời Trump như một “con tin chính trị”, đồng thời kêu gọi đảng chấp nhận thực tế và tận dụng tối đa tình thế.
“Ông ấy có thể biến đảng Cộng hòa thành thứ mà không ai khác làm được. Ông ấy có thể khiến đảng lớn mạnh hơn, mạnh mẽ hơn và đa dạng hơn”, ông Graham nói với chương trình Axios on HBO. Nhưng ngay sau đó, vị thượng nghị sĩ thêm một câu đầy ẩn ý: “Và ông ấy cũng có thể phá hủy nó”.
Mặt tối và phép màu
Theo ông Graham, ông Trump vừa có “mặt tối” vừa sở hữu khả năng tạo nên “phép màu”, và điều tốt nhất GOP có thể làm là hy vọng nhận được phép màu thay vì phần còn lại. Các cuộc bầu cử ngày 5/5 cho thấy nhận định đó chính xác đến mức nào, trong bối cảnh GOP ngày càng phải đối mặt với hệ lụy từ một tổng thống có mức tín nhiệm thấp kỷ lục, theo CNN.
Năm tháng trước, các nghị sĩ Cộng hòa tại Thượng viện bang Indiana từng giáng một đòn được xem là lời thách thức mạnh mẽ nhất nhằm vào ông Trump từ chính nội bộ đảng. Họ bác bỏ bản đồ phân chia khu vực bầu cử quốc hội mới do ông thúc đẩy, bất chấp những sức ép và lời đe dọa công khai từ cựu tổng thống. Nhưng đến cuộc bầu cử ngày 5/5, ông Trump đã cho thấy ông vẫn đủ sức “trừng phạt” những người chống đối.
Ông Trump cùng bộ máy chính trị của mình đã khiến ít nhất 5 trong số 7 thượng nghị sĩ bang bị ông nhắm tới thất bại sau khi họ bỏ phiếu phản đối bản đồ bầu cử nói trên. Một cuộc đua hiện chưa ngã ngũ, và chỉ có một người trụ lại được.
Ý nghĩa của những thất bại này không nên bị xem nhẹ. Trong thời kỳ chính trị Mỹ phân cực sâu sắc, phần lớn nghị sĩ gần như không còn lo thua ở tổng tuyển cử, khiến bầu cử sơ bộ trở thành rào cản thực sự duy nhất cho con đường tái đắc cử. Ông Trump đã tận dụng triệt để thực tế đó. Ông siết chặt lòng trung thành bằng cách khiến bất kỳ đảng viên Cộng hòa nào “đi ngược ý mình” phải trả giá đắt, đồng thời buộc không ít người phải rời chính trường, nhiều trường hợp là nghỉ hưu trong im lặng.
Kết quả ngày 5/5 cho thấy, ngay cả khi ảnh hưởng chính trị đã suy giảm, ông Trump vẫn đủ sức chấm dứt sự nghiệp của bất kỳ đảng viên Cộng hòa nào không chịu đi theo đường lối của ông.
“Đôi khi bạn có thể bỏ phiếu theo cảm xúc cá nhân, nhưng cũng có lúc phải bỏ phiếu vì đảng”, James Blair, cố vấn chính trị cấp cao của ông Trump, nói với CNN ngày 6/5. “Với tư cách lãnh đạo được bầu của đảng, tổng thống có quyền quyết định đâu là trường hợp nào. Và ông ấy luôn nói rất rõ điều đó từ đầu. Không ai nên bất ngờ”.
Khi sự sinh tồn lấn át lý trí
Thông điệp này sẽ khắc sâu vào tâm trí những đảng viên Cộng hòa từng nghĩ rằng “mô hình Trump” đã sụp đổ sau ngày 6/1. Họ sẽ tiếp tục sống trong nỗi sợ hãi mang tên ông.
Tuy nhiên, nếu đây là tin tốt với quyền lực chính trị của ông Trump, thì nó lại không hẳn là tín hiệu tích cực cho GOP, trong bối cảnh triển vọng bầu cử giữa kỳ của đảng đang bị chính tổng thống kéo tụt xuống. Trong một kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ thông thường, khi tỷ lệ ủng hộ tổng thống rơi xuống vùng hơn 30%, các nghị sĩ thường sẽ tìm cách tạo khoảng cách với Nhà Trắng và điều chỉnh chiến lược chính trị của đảng. Điều này từng xảy ra với George W. Bush vào các năm 2006 và 2008, đến mức ông cùng phó tổng thống còn không tham dự Đại hội toàn quốc của đảng Cộng hòa năm 2008. Nhưng hiện nay, GOP lại làm điều ngược lại, bởi họ tin rằng đó là cách duy nhất để tồn tại.
Không điều gì phản ánh rõ hơn thực tế ấy bằng “dự án phòng khiêu vũ” của ông Trump. Trong suốt 6 tháng qua, đây là “cục nợ” đối với GOP. Nó tượng trưng cho cách tiếp cận đầy khác thường của ông Trump: muốn gắn tên tuổi và hình ảnh của mình khắp Washington, đồng thời xây dựng những công trình hào nhoáng trong lúc cử tri Mỹ cho rằng ông đang bỏ quên vấn đề chi phí sinh hoạt.
Thế nhưng, thay vì né tránh, nhiều nghị sĩ Cộng hòa gần đây lại công khai ủng hộ dự án này. Lindsey Graham cùng các đồng minh thậm chí đề xuất dùng tiền thuế của dân để chi trả, bất chấp cam kết trước đó của ông Trump rằng ngân sách công sẽ không phải bỏ ra đồng nào. Giờ đây, các thượng nghị sĩ Cộng hòa còn lặng lẽ đưa thêm 1 tỷ USD vào một dự luật không liên quan nhằm tăng cường an ninh cho công trình này. Động thái đó bị xem là “tự sát chính trị” khi cuộc bầu cử giữa kỳ chỉ còn cách khoảng nửa năm. Nhưng Trump yêu cầu như vậy, và GOP phải làm theo.
Đó cũng là lý do một số nghị sĩ ở các khu vực “an toàn” tranh thủ dùng vấn đề này để lấy lòng tổng thống, dù nó có thể gây hại cho các đồng minh dễ tổn thương hơn về mặt chính trị.
Những di sản gây tranh cãi
Cuộc chiến với Iran, cùng cách tiếp cận thiếu nhất quán của vị Tổng thống Mỹ, cũng đang tạo ra tình thế tương tự. Ngày 5/5, ông Trump cử Bộ trưởng Chiến tranh, Ngoại trưởng và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân ra sức quảng bá “Project Freedom” - kế hoạch gây tranh cãi nhằm điều hướng tàu thuyền qua eo biển Hormuz đang ùn tắc trong bối cảnh Iran đe dọa leo thang. Thế nhưng chỉ vài giờ sau, chính ông Trump lại tuyên bố kế hoạch này đã bị tạm dừng, đồng thời tiếp tục ám chỉ rằng một thỏa thuận hòa bình có thể sắp đạt được.
Đây không phải lần đầu ông Trump tuyên bố hòa bình đã ở rất gần, nhưng đến nay thỏa thuận đó vẫn chưa xuất hiện và các chi tiết cụ thể gần như không rõ ràng. Ông cũng nhiều lần bị cho là “đòn gió”. Vì vậy, không ít người cho rằng đây chỉ là thêm một khoảnh khắc chiến lược khó hiểu trong cuộc chiến đang dần trở thành gánh nặng lớn với ông Trump và GOP.
Các cuộc khảo sát tuần trước cho thấy 61% người Mỹ xem cuộc chiến là “một sai lầm” chỉ sau hai tháng. Để tỷ lệ này đạt mức tương tự, chiến tranh Iraq mất tới ba năm, còn chiến tranh Việt Nam mất sáu năm. Tuy nhiên, xuyên suốt mọi diễn biến, các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội gần như không cho thấy mong muốn sử dụng quyền hạn hiến định để kiềm chế quyền lực chiến tranh của Trump, hoặc ít nhất là gây sức ép buộc Nhà Trắng thay đổi hướng đi. Phần lớn dường như rơi vào trạng thái tê liệt, như thể họ không còn lựa chọn nào khác.
Và kết quả bầu cử ngày 5/5 cho thấy vì sao họ nghĩ như vậy. Có vẻ như phần lớn GOP sẽ tiếp tục bảo vệ “phòng khiêu vũ” đầy tai tiếng của Trump và cuộc chiến vốn cũng không được lòng công chúng. Họ sẽ tiếp tục bỏ qua các cuộc công kích của ông Trump nhằm vào một vị giáo hoàng được người Mỹ yêu mến, đồng thời hợp thức hóa chiến dịch trả đũa pháp lý của ông, vốn đang bị công chúng nhìn nhận khá tiêu cực. Họ sẽ tiếp tục vội vã vẽ thêm các khu vực bầu cử có lợi cho GOP, dù nhiều khu vực mới có thể phản tác dụng và chỉ mang lại mức tăng ghế không đáng kể trong năm 2026, hoàn toàn không đủ để ngăn một “làn sóng xanh” của đảng Dân chủ đang ngày càng hiện hữu.
Không điều nào trong số đó có vẻ giúp ích cho GOP trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Nhưng vì Trump muốn vậy, họ vẫn làm.
