Vùng Đồng bằng sông Hồng được quy hoạch trở thành động lực phát triển hàng đầu, có vai trò dẫn dắt quá trình cơ cấu lại nền kinh tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng của đất nước, tạo đột phá phát triển nhanh và bền vững. Quy hoạch định hướng xây dựng vùng này, bao gồm Thủ đô Hà Nội và các địa bàn gắn với tuyến đường vành đai 4, vành đai 5, các trục Quốc lộ 5, Quốc lộ 18, cùng các tuyến cao tốc CT01, CT04, CT05, CT07, CT09 qua thành phố Hải Phòng và các tỉnh Quảng Ninh, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình. Trong đó, Hà Nội được xác định là cực tăng trưởng trung tâm.
Vùng động lực phía bắc
Theo các chuyên gia kinh tế, khu vực này sẽ giữ vai trò vùng động lực phía bắc của quốc gia, là đầu tàu phát triển công nghiệp, dịch vụ, khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tiến sĩ Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhấn mạnh rằng các địa phương trong vùng cần phát huy điều kiện thuận lợi về địa lý, đẩy mạnh đầu tư phát triển các ngành dịch vụ hiện đại, chất lượng cao, đặc biệt là tài chính, ngân hàng, logistics và thương mại, nhằm hình thành trung tâm dịch vụ lớn mang tầm khu vực và quốc tế.
Với nhiều lợi thế về phát triển công nghiệp, bao gồm các cửa khẩu đường không, đường bộ và cảng biển, cùng trình độ nguồn nhân lực tương đối cao, vùng Đồng bằng sông Hồng có điều kiện phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn, công nghệ cao như điện tử, chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, sản xuất ô tô, công nghiệp hỗ trợ và sản xuất thông minh, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số
Hiện nay, nhiều địa phương trong vùng đã đẩy mạnh phát triển mạng lưới đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hình thành trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia, khu công nghệ cao và khu đô thị sáng tạo, phục vụ chiến lược phát triển của vùng. Bên cạnh đó, Hà Nội và các ngành chức năng đã từng bước triển khai chiến lược phát triển trục sông Hồng, kết nối Thủ đô với các đô thị phía bắc và phía nam sông Hồng, gắn kết chặt chẽ với Vùng Thủ đô và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế, tạo bản sắc và động lực phát triển bền vững cho toàn vùng.
Các cực tăng trưởng chiến lược
Cùng với việc xây dựng Đồng bằng sông Hồng trở thành vùng động lực, các địa phương được quy hoạch thành các cực tăng trưởng dựa trên lợi thế sẵn có:
- Hà Nội là cực tăng trưởng trung tâm, đầu tàu dẫn dắt phát triển của vùng và cả nước, giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khoa học-công nghệ, giáo dục-đào tạo và tài chính quốc gia. Hà Nội được định hướng trở thành thành phố toàn cầu, đầu mối điều phối liên kết vùng, lan tỏa phát triển tới các đô thị vệ tinh.
- Hải Phòng là cực tăng trưởng công nghiệp, dịch vụ và logistics hàng đầu miền bắc, tiên phong trong công nghiệp công nghệ cao, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ cảng biển quốc tế.
- Quảng Ninh là cực tăng trưởng đa ngành, trung tâm kinh tế biển-du lịch-dịch vụ-công nghiệp xanh, đầu tàu về du lịch quốc tế, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn, gắn với Hạ Long-Vân Đồn-Cô Tô và khu vực cảng biển.
- Bắc Ninh là cực tăng trưởng công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ trọng điểm, trung tâm sản xuất điện tử, chip bán dẫn, thiết bị công nghệ số và cơ khí chính xác, giữ vai trò mắt xích chiến lược trên hành lang phát triển bắc-nam và đông-tây.
Đặc biệt, Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình và hành lang kết nối với Hà Nội tạo động lực hình thành cực phát triển mới của vùng Bắc Bộ trong mạng lưới hạ tầng quốc gia.
Giải pháp chiến lược
Để hiện thực hóa mục tiêu, các địa phương cần triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính chiến lược, bảo đảm liên kết chặt chẽ giữa không gian phát triển, ngành kinh tế và hạ tầng. Theo Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Hội Kiến trúc sư Hà Nội, trước hết cần hoàn thiện cơ chế điều phối vùng, nâng cao vai trò trung tâm của Hà Nội trong kết nối và lan tỏa phát triển tới các cực tăng trưởng Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh, phát huy tối đa lợi thế so sánh của từng địa phương, tránh chồng chéo và phân tán nguồn lực.
Song song đó, ưu tiên đầu tư phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, nhất là các tuyến vành đai, cao tốc liên vùng, hạ tầng logistics gắn với cảng biển, cảng hàng không và hạ tầng số, tạo nền tảng kết nối hiệu quả các hành lang kinh tế và chuỗi đô thị trong toàn vùng.
Một yêu cầu quan trọng khác là thúc đẩy mạnh mẽ các ngành kinh tế mũi nhọn như công nghiệp công nghệ cao, sản xuất thông minh, dịch vụ tài chính, logistics, du lịch và kinh tế biển, gắn với xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế. Kiểm soát chặt chẽ quá trình đô thị hóa, phát triển hệ thống đô thị đa trung tâm, đô thị vệ tinh, giảm tải cho khu vực lõi, bảo đảm phát triển hài hòa giữa kinh tế và xã hội, giữa đô thị và nông thôn thông qua đẩy mạnh nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp đô thị và kinh tế tuần hoàn.
Bên cạnh đó, chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực số thông qua tăng cường liên kết giữa nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Việc huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu tư, nhất là thông qua hợp tác công-tư và thu hút đầu tư có chọn lọc vào các lĩnh vực công nghệ cao, sẽ là yếu tố then chốt tạo đột phá.
Theo Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, với cách tiếp cận tổng thể, liên kết và bền vững, vùng Đồng bằng sông Hồng hoàn toàn có cơ sở để phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt phát triển kinh tế-xã hội của cả nước trong giai đoạn mới.
