Ngày 8.5, Sở Tư pháp TP.HCM phối hợp cùng Bộ Tư pháp tổ chức buổi làm việc với các sở, ban, ngành liên quan để thảo luận về các cơ chế, chính sách được đề xuất trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Dự thảo này được xây dựng nhằm áp dụng cho các đô thị đặc biệt trên toàn quốc, trong đó TP.HCM là địa phương tiên phong đưa ra đề xuất.
Mục tiêu của việc xây dựng luật là hoàn thiện thể chế, chính sách đồng bộ, đột phá và vượt trội, coi đây là khâu đột phá chiến lược; đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để gắn với kiểm soát quyền lực hiệu quả.
Quy định về vị trí và vai trò của đô thị đặc biệt
Theo Điều 1 của dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, các quy định về vị trí, vai trò của đô thị đặc biệt được áp dụng cho TP.HCM; bao gồm cơ chế, chính sách; thẩm quyền và trách nhiệm trong xây dựng, quản lý và phát triển đô thị đặc biệt.
Theo đó, đô thị đặc biệt được định nghĩa là đô thị trung tâm tổng hợp quốc gia và quốc tế, có vai trò, vị trí và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội đặc biệt. Các đô thị này được thí điểm và áp dụng cơ chế, chính sách mới, mang tính đột phá; có mức độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm cao trong quản lý và phát triển; đồng thời được ưu tiên về nguồn lực, phân cấp và phân quyền phù hợp.
Phân cấp, phân quyền triệt để
Đáng chú ý, dự thảo luật cũng quy định phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền triệt để cho HĐND, UBND thành phố và Chủ tịch UBND các cấp trong nhiều lĩnh vực, ngoại trừ các nội dung liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo.
Cụ thể, TP.HCM được chủ động ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành luật và nghị quyết của Quốc hội, có thể khác với quy định của Chính phủ và các bộ ngành trong một số lĩnh vực theo phân quyền, hoặc khi chưa có quy phạm pháp luật điều chỉnh những vấn đề phát sinh từ thực tiễn của thành phố. Thành phố cũng được ưu tiên lựa chọn áp dụng các quy định pháp luật thuận lợi hơn phù hợp với đặc thù địa phương.
Căn cứ vào tình hình thực tiễn, HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố có thể phân cấp cho cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện liên tục, thường xuyên một hoặc một số nhiệm vụ, quyền hạn được giao theo quy định pháp luật, trừ trường hợp pháp luật cấm phân cấp.
Giúp TP.HCM chủ động hơn trong quản lý
Ông Huỳnh Thanh Khiết, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, đề nghị bổ sung thêm quy định liên quan đến khai thác mỏ và tài nguyên trên các khu vực đặc biệt như ở Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương cũ vào chương tài nguyên của dự thảo.
Theo ông Khiết, đối với các công trình ngầm như metro, việc xin ý kiến từng người dân về việc đào dưới lòng đất là khó khả thi, do đó cần có cơ chế phù hợp hơn. Ông cũng chỉ ra rằng dự thảo đã giải thích các thuật ngữ như đô thị ven sông, đô thị trên đảo, đô thị lấn biển, nhưng chưa đề cập đến đô thị gắn với hồ. Ông lấy ví dụ về hồ Dầu Tiếng ở Bình Dương cũ, nay thuộc TP.HCM, và đề nghị ban soạn thảo xem xét bổ sung quy định liên quan.
Định hướng phát triển của TP.HCM
Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh rằng quá trình xây dựng Luật Đô thị đặc biệt hướng đến tạo lập khung pháp lý đồng bộ, thống nhất, giúp TP.HCM chủ động hơn trong quản lý, điều hành và phát huy hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Ông Cường cho biết: "TP.HCM sẽ tiếp tục phối hợp nghiên cứu, tiếp thu ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học và cơ quan chuyên môn để hoàn thiện các đề xuất cụ thể. Trong quá trình thực hiện, TP.HCM sẽ vận dụng tối đa các quy định pháp luật hiện hành để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc."
Vai trò kinh tế đầu tàu của TP.HCM
TP.HCM là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước. Sau 3 năm triển khai Nghị quyết số 31-NQ/TW và các nghị quyết của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù, cùng với việc vận hành mô hình chính quyền 3 cấp từ ngày 1.7.2025, thành phố tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu tăng trưởng của vùng Đông Nam Bộ và cả nước.
Năm 2025, GRDP của TP.HCM đóng góp trên 23% GDP cả nước, trên 30% tổng thu ngân sách quốc gia và 20% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu. GRDP bình quân đầu người đạt 8.755 USD. Hạ tầng metro từng bước được triển khai; mô hình Trung tâm tài chính quốc tế tại thành phố đã bước đầu hình thành. Tốc độ tăng trưởng GRDP có xu hướng tăng dần qua các năm, năm 2025 đạt khoảng 8%. Riêng trong quý 1/2026, thành phố đạt mức tăng trưởng cao nhất so với cùng kỳ 10 năm gần đây, tăng 8% (tính cả dầu khí đạt 8%).
Như vậy, tăng trưởng của thành phố vẫn được duy trì khá tích cực, nhưng cũng cho thấy khoảng cách đáng kể so với mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và các giai đoạn tiếp theo.
