Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang dần khẳng định tính hiệu quả sau gần một năm triển khai. Tuy nhiên, để vận hành trơn tru và phát huy tối đa lợi ích, việc nhận diện và tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế là yêu cầu cấp thiết.
Những kết quả tích cực ban đầu
Theo đánh giá sơ bộ từ nhiều địa phương, bộ máy chính quyền sau khi sắp xếp đã tinh gọn hơn. Nhiều nhiệm vụ, quyền hạn được giao trực tiếp cho cấp cơ sở, giúp rút ngắn quy trình, thủ tục giải quyết công việc. Người dân và doanh nghiệp được phục vụ thuận lợi hơn.
Tỉnh Bắc Ninh là một ví dụ điển hình khi nhiều quy định pháp luật chồng chéo đã được rà soát, tháo gỡ kịp thời, tạo điều kiện thuận lợi cho các thủ tục hành chính. Tại thành phố Cần Thơ, mô hình hai cấp đã xóa bỏ các tầng nấc trung gian không cần thiết, giúp quy trình xử lý văn bản và thông tin chỉ đạo, điều hành thông suốt hơn. Chính quyền cơ sở được giao thêm quyền hạn trong quản lý kinh tế - xã hội, đô thị, đất đai, an sinh xã hội, từ đó chủ động đề xuất các giải pháp phù hợp thực tiễn, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.
Việc tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đã tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi hơn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh. Tỉnh Tây Ninh đã tích cực số hóa tài liệu lưu trữ, với hơn 39 triệu trang tài liệu được số hóa, đồng thời ban hành kế hoạch số hóa giai đoạn 2026-2029. Điều này cho thấy chuyển đổi số là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng phục vụ.
Điểm nghẽn cần tháo gỡ
Bên cạnh những thành công, thực tiễn triển khai cũng bộc lộ một số hạn chế. Theo Tiến sĩ Đào Ngọc Chuyền, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam, việc chuyển đổi từ ba cấp sang hai cấp là một cuộc cách mạng về quản trị công. Tuy nhiên, số lượng văn bản quy phạm pháp luật sau sắp xếp quá lớn, trong khi rà soát chưa kịp, dẫn đến lúng túng trong áp dụng. Chưa có hành lang pháp lý đầy đủ cho quản trị dữ liệu và kết nối liên thông giữa các cơ quan nhà nước, gây khó khăn cho chính quyền số và cải cách thủ tục hành chính. Ngoài ra, năng lực số của một bộ phận công chức cấp xã còn hạn chế, khiến phương thức thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới chưa phát huy hiệu quả.
Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Công Giao, Trường Đại học Luật Hà Nội, chỉ ra khoảng cách giữa nhiệm vụ được giao và điều kiện thực hiện, đặc biệt ở cấp xã - nơi tiếp xúc trực tiếp với người dân và doanh nghiệp với khối lượng công việc lớn. Để giải quyết vấn đề này, Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau đề xuất hoàn thiện chiến lược quản trị số thông qua pháp lý hóa toàn diện quy trình quản trị không giấy tờ trong cơ quan nhà nước. Đây được xem là chìa khóa xóa bỏ rào cản địa lý, đặc biệt có ý nghĩa với vùng sông nước Cà Mau.
Giải pháp hoàn thiện thể chế
Theo Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Đà Nẵng Nguyễn Công Thanh, cần xác định rõ thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, phát huy tối đa vai trò của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ trong xử lý kịp thời các vướng mắc. Cần quy định cụ thể hơn về trình tự, thủ tục rút gọn và trường hợp đặc biệt để vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, vừa bảo đảm chất lượng văn bản, hạn chế lạm dụng.
Ủy viên hoạt động chuyên trách Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Trịnh Xuân An cho rằng: Cần quy định phân cấp, phân quyền triệt để hơn, tăng tính chủ động của địa phương theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Đặc biệt, chú trọng chuyển đổi số và khoa học - công nghệ, vì đây là trợ thủ đắc lực cho quản trị chính quyền.
Hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là tinh giản tổ chức, mà còn là đổi mới phương thức quản trị quốc gia từ cơ sở. Đó là giảm đầu mối nhưng tăng trách nhiệm, phân quyền nhưng bảo đảm quyền lực được thực thi minh bạch, hiệu quả, có kiểm soát. Chuyển đổi số không chỉ về kỹ thuật mà còn là chuyển đổi tư duy phục vụ. Kiên trì phương châm lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, lấy hiệu quả thực thi làm thước đo, lấy dữ liệu và kỷ cương làm nền tảng, mô hình chính quyền địa phương hai cấp sẽ góp phần quan trọng xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ, liêm chính, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
