Việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp (tỉnh, huyện) đang được đẩy mạnh nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, để mô hình này vận hành thông suốt, cần tháo gỡ nhiều nút thắt về thể chế, phân cấp, phân quyền. Các chuyên gia cho rằng, cần có sự đồng bộ trong hệ thống pháp luật, tránh chồng chéo, mâu thuẫn giữa các văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời, cần tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương, đi đôi với trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát hiệu quả.
Thực trạng và thách thức
Hiện nay, mô hình chính quyền địa phương ba cấp (tỉnh, huyện, xã) đang bộc lộ nhiều hạn chế, như tầng nấc trung gian nhiều, quy trình xử lý công việc kéo dài, hiệu quả quản lý chưa cao. Việc chuyển sang mô hình hai cấp được kỳ vọng sẽ khắc phục những bất cập này. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi gặp không ít khó khăn, đặc biệt là về thể chế. Các quy định pháp luật hiện hành chưa đồng bộ, thiếu cơ chế phân cấp, phân quyền rõ ràng, dẫn đến tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, sợ sai, sợ trách nhiệm.
Một số địa phương đã thí điểm mô hình chính quyền đô thị, nhưng việc nhân rộng ra cả nước vẫn còn nhiều vướng mắc. Các chuyên gia chỉ ra rằng, cần phải rà soát, sửa đổi, bổ sung nhiều luật, nghị định liên quan đến tổ chức bộ máy, quản lý cán bộ, tài chính ngân sách, đầu tư công, đất đai... để tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho mô hình mới.
Giải pháp tháo gỡ
Để tháo gỡ nút thắt thể chế, các chuyên gia đề xuất một số giải pháp chính:
- Rà soát, sửa đổi hệ thống pháp luật: Cần tiến hành rà soát tổng thể các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương, loại bỏ những quy định chồng chéo, mâu thuẫn, bổ sung những quy định mới phù hợp với mô hình hai cấp.
- Phân cấp, phân quyền mạnh mẽ: Xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của từng cấp chính quyền, tăng cường phân cấp cho cấp huyện trong các lĩnh vực quản lý nhà nước, đầu tư, ngân sách, tổ chức bộ máy... Đi kèm với phân cấp là cơ chế giám sát chặt chẽ, bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình.
- Xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả: Thiết lập cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành trong giải quyết công việc liên quan, tránh tình trạng đùn đẩy, chậm trễ. Đồng thời, cần có cơ chế giải quyết tranh chấp thẩm quyền giữa các cấp.
- Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin: Xây dựng hệ thống thông tin quản lý thống nhất, kết nối liên thông giữa các cấp chính quyền, tạo điều kiện cho việc trao đổi dữ liệu, xử lý công việc nhanh chóng, hiệu quả.
Lộ trình thực hiện
Việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp cần có lộ trình phù hợp, tránh nóng vội. Trước mắt, cần tiếp tục thí điểm tại một số địa phương, rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng. Đồng thời, cần tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức và người dân về mô hình mới. Sự đồng thuận của xã hội là yếu tố quan trọng để thành công.
Bên cạnh đó, cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong mô hình mới. Việc tinh gọn bộ máy cũng đặt ra yêu cầu về sắp xếp, bố trí lại nhân sự, bảo đảm chế độ, chính sách cho những người bị ảnh hưởng.
Kết luận
Tháo gỡ nút thắt thể chế để chính quyền địa phương hai cấp vận hành thông suốt là nhiệm vụ cấp bách, đòi hỏi sự quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị. Với các giải pháp đồng bộ, quyết liệt, mô hình mới hứa hẹn sẽ mang lại hiệu quả quản lý tốt hơn, phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
