Chiều 14/7 tại Hà Nội, Tọa đàm Tham vấn chuyên gia về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản (dự thảo Luật) đã diễn ra với sự tham gia của các nhà xuất bản (NXB), công ty sách và đại diện cơ sở đào tạo ngành xuất bản. Các chuyên gia chung nhận định dự thảo Luật cơ bản đạt được hai yêu cầu: thể chế hóa quan điểm của Đảng và đáp ứng nhu cầu thực tiễn.
Xây dựng mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông thế nào?
PGS.TS Vũ Trọng Lâm - Giám đốc, Tổng biên tập NXB Chính trị quốc gia Sự thật - nêu vấn đề về quy định trong luật liên quan tới thành lập, vận hành mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông. Theo ông Lâm, dự thảo Luật hiện ghi “tổ hợp, tập đoàn xuất bản - truyền thông không có tư cách pháp nhân”, “được tổ chức theo mô hình công ty mẹ - công ty con, trong đó nhà xuất bản là công ty mẹ”.
Ông Lâm cũng nêu vướng mắc lớn hiện nay của NXB, công ty sách là quy mô doanh thu và dòng tiền. Theo Báo cáo tổng kết năm 2025 do Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công bố, trong 52 NXB, chỉ có 5 đơn vị đạt doanh thu trên 100 tỷ đồng: NXB Giáo dục Việt Nam (2.589 tỷ), NXB Kim Đồng (403 tỷ), NXB Tài nguyên - Môi trường và Bản đồ Việt Nam (211 tỷ), NXB Trẻ (177 tỷ), NXB Chính trị Quốc gia Sự thật (157 tỷ). PGS.TS Vũ Trọng Lâm nhận định với quy mô doanh thu như vậy, rất khó để mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông khả thi hoặc hoạt động hiệu quả.
Đồng tình, ông Nguyễn Cảnh Bình - Chủ tịch HĐQT Alpha Books - khẳng định tập đoàn xuất bản - truyền thông cần có khả năng phát triển lớn mạnh đủ để dẫn dắt ngành. Với quy mô doanh thu chỉ khoảng 100-200 tỷ, NXB chưa thể phát triển thành tập đoàn. Ông Vũ Trọng Lâm chỉ ra theo thông lệ quốc tế, tập đoàn xuất bản - truyền thông có thể có tạp chí khoa học, cơ quan báo chí, hoặc “nhà xuất bản trong nhà xuất bản”.
Góp ý dự thảo Luật, PGS.TS Vũ Trọng Lâm và ông Nguyễn Cảnh Bình nhận định cần quy định rõ hơn về mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông. Bà Khúc Thị Hoa Phượng - Giám đốc, Tổng biên tập NXB Phụ nữ Việt Nam - cho rằng cần nghiên cứu kỹ lưỡng, đánh giá nguồn lực tài chính, nhân lực và xây dựng mô hình thí điểm thận trọng.
Ông Trần Minh Tuấn - người sáng lập công ty sách Quảng Văn - nêu cần tham khảo mô hình quốc tế, như mô hình Anh, Mỹ lấy thị trường làm trung tâm, hay mô hình Trung Quốc gộp các NXB, tạp chí thành tập đoàn. Thành công của tập đoàn xuất bản Trung Quốc phải xét tới lợi thế độ lớn thị trường.
Luật Xuất bản cần nêu vị trí, vai trò của Hội Xuất bản
PGS.TS Nguyễn Thị Báo - Phó giám đốc Trung tâm Bảo vệ bản quyền (Hội Xuất bản Việt Nam) - kiến nghị đưa vai trò của Hội Xuất bản Việt Nam vào Luật Xuất bản. Theo bà, việc này thể chế hóa quan điểm của Đảng trong Chỉ thị 04-CT/TW và đáp ứng nhu cầu thực tiễn để tránh sản phẩm kém chất lượng.
Bà Nguyễn Thị Báo dẫn Luật Báo chí (Điều 12) và Luật Điện ảnh (Điều 7) đã quy định rõ vai trò của tổ chức xã hội - nghề nghiệp. “Việc bổ sung điều luật về Hội nhằm xác lập cơ chế tham gia của Hội Xuất bản trong quản lý ngành. Trong bối cảnh xuất bản phẩm số phát triển, cơ quan quản lý Nhà nước không thể một mình xử lý hiệu quả các vấn đề như bảo vệ bản quyền, bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp”, bà nói.
Bà Khúc Thị Hoa Phượng cũng cho rằng cần đưa Hội Xuất bản Việt Nam vào Luật Xuất bản, quy định rõ trách nhiệm và quyền hạn của Hội, tương tự Luật Báo chí quy định về Hội Nhà báo Việt Nam.
Luật Xuất bản năm 2012 được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 20/11/2012, có hiệu lực từ 1/7/2013. Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Đặng Xuân Phương cho biết, sau hơn 10 năm thi hành, Luật đã bộc lộ nhiều hạn chế. Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng, dự kiến trình Quốc hội vào tháng 8/2026.
