Sáng 5/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Tại phiên họp, các đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục làm rõ cơ chế quản trị, quyền và nghĩa vụ của cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia.
Cơ sở pháp lý cho hoạt động xuất bản trong giai đoạn mới
Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, thời gian qua, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và Ban Bí thư đã ban hành nhiều nghị quyết, kết luận, chỉ thị quan trọng, xác định yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật về xuất bản theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, gắn với chuyển đổi số, phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Đồng thời, Quốc hội đã ban hành nhiều luật, nghị quyết liên quan trực tiếp và gián tiếp đến lĩnh vực văn hóa nói chung, hoạt động xuất bản nói riêng, đặt ra yêu cầu bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Sau hơn 13 năm thi hành, Luật Xuất bản đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập, chưa theo kịp yêu cầu phát triển của thực tiễn và chưa đáp ứng đầy đủ các chủ trương, định hướng mới của Đảng. Việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản là cần thiết nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động xuất bản phát triển trong giai đoạn mới.
Đổi mới quản lý nhà nước theo hướng dữ liệu và hậu kiểm
Dự thảo Luật sửa đổi Điều 3 theo hướng xác định đầy đủ hơn vị trí, vai trò của hoạt động xuất bản. Theo đó, xuất bản không chỉ thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng mà còn là ngành kinh tế - công nghệ, bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, hạ tầng tri thức quốc gia, công cụ chủ đạo của giáo dục, đào tạo và phát huy sức mạnh mềm quốc gia. Đây là cơ sở chính trị, pháp lý quan trọng để xây dựng các chính sách phát triển xuất bản trong kỷ nguyên số.
Dự thảo Luật đổi mới nội dung quản lý nhà nước theo hướng tăng cường quản lý bằng dữ liệu, công nghệ số và hậu kiểm; đồng thời hoàn thiện thêm hệ thống chính sách phát triển hoạt động xuất bản. Nhà nước không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn giữ vai trò kiến tạo môi trường thuận lợi, hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực, văn hóa đọc, ngoại giao văn hóa và huy động nguồn lực xã hội cho phát triển xuất bản. Nhiều thủ tục hành chính được bãi bỏ hoặc đơn giản hóa; điều kiện kinh doanh được cắt giảm; các phương thức quản lý điện tử được hoàn thiện nhằm tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Thẩm tra: Cân nhắc phạm vi ưu đãi thuế, tín dụng
Báo cáo thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày nêu rõ, Ủy ban tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản; cho rằng dự thảo Luật phù hợp với Hiến pháp, cơ bản đồng bộ với hệ thống pháp luật, tương thích với các điều ước quốc tế liên quan mà Việt Nam là thành viên. Ủy ban cơ bản tán thành với các chính sách của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản được quy định tại Điều 7 dự thảo Luật. Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, thiết kế các chính sách theo hướng khái quát hơn, tránh trùng lặp, bảo đảm thống nhất với Luật Đầu tư, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế giá trị gia tăng.
Ủy ban cũng đề nghị cân nhắc về phạm vi đối tượng thụ hưởng khi mở rộng ưu đãi về thuế, tín dụng; giải trình cụ thể cơ chế, nguồn lực và đối tượng dự kiến thụ hưởng chính sách đầu tư xây dựng tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia. Ngoài ra, Ủy ban đề nghị tách nội dung về văn hóa đọc thành khoản riêng trong Điều 7 nhằm thể chế hóa yêu cầu của Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 14/12/2023 của Ban Bí thư.
Làm rõ mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia
Về mô hình tổ chức và hoạt động của nhà xuất bản (khoản 6 Điều 1, sửa đổi, bổ sung Điều 12), Ủy ban đồng tình với việc sửa đổi quy định về mô hình tổ chức nhà xuất bản nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương mới và bối cảnh chuyển đổi số. Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục làm rõ cơ chế quản trị, quyền và nghĩa vụ của cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia; xác định rõ nội hàm và phân biệt mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia tại Điều 12 với mô hình tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia tại Điều 7.
Phiên họp diễn ra trong bối cảnh Quốc hội đang xem xét nhiều dự án luật quan trọng, nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho các lĩnh vực then chốt. Việc sửa đổi Luật Xuất bản được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc, thúc đẩy ngành xuất bản phát triển bền vững, hiện đại và hội nhập, đồng thời bảo đảm vai trò định hướng tư tưởng, văn hóa của đất nước.
