Một nghiên cứu mới từ Sáng kiến Minh bạch hàng hải châu Á (AMTI) thuộc Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ) cho thấy cả Trung Quốc và Philippines đều tăng cường hoạt động quanh bãi cạn Scarborough, một tiền đồn trên Biển Đông mà Bắc Kinh đã kiểm soát từ năm 2012. Nghiên cứu được công bố ngay trước thềm 10 năm Tòa trọng tài quốc tế ở The Hague (PCA) đưa ra phán quyết về Biển Đông (12.7.2016).
Bắc Kinh tăng gần gấp đôi mức độ hoạt động
Phân tích dữ liệu hệ thống nhận dạng tự động (AIS) quanh bãi cạn Scarborough, AMTI chỉ ra lực lượng hải cảnh Trung Quốc (CCG) gia tăng rất nhanh sự hiện diện tại đây. Tính theo đơn vị tàu-ngày, năm 2025 CCG đạt 1.099 tàu-ngày, tăng hơn gấp đôi so với mức 516 tàu-ngày của năm 2024. Từ ngày 1.1 đến 30.6.2026, CCG đã đạt 933 tàu-ngày, tăng hơn 73% so với cùng kỳ năm 2025. Như vậy, chỉ trong nửa đầu năm 2026, mức độ hoạt động tương đương 85% cả năm 2025 và cao hơn 80% so với cả năm 2024. Từ tháng 3 đến tháng 6.2026, tần suất hoạt động của CCG hầu như gấp đôi so với cùng kỳ năm trước.
Theo AMTI, trong 6 tháng qua, nhiều tàu CCG thường phối hợp duy trì vành đai tuần tra bao phủ tất cả các tuyến tiếp cận Scarborough trong bán kính khoảng 30 hải lý. Bên trong vành đai này, một nhóm từ 6 đến 8 tàu dân quân biển Trung Quốc xuất hiện dai dẳng ở khu vực gần bãi cạn hơn. Ngoài ra, hình ảnh vệ tinh cho thấy Bắc Kinh dường như đang tăng cường phát triển hạ tầng.
Philippines cũng gia tăng hoạt động nhưng ở mức thấp hơn
Các tàu của lực lượng tuần duyên (PCG) và Cục Thủy sản và Tài nguyên biển (BFAR) của Philippines cũng tăng cường hoạt động quanh bãi cạn Scarborough. Từ tháng 1 đến tháng 6.2026, tần suất hoạt động trung bình của PCG và BFAR là 43 tàu-ngày mỗi tháng, tăng khoảng 43% so với mức 30 tàu-ngày trung bình mỗi tháng cùng kỳ năm 2025. Dù Philippines gia tăng hoạt động, tần suất và mức tăng vẫn thấp hơn nhiều so với Trung Quốc. Việc cả hai bên đều tăng cường hiện diện làm gia tăng rủi ro đụng độ, như từng xảy ra trước đây.
Đẩy mạnh sức mạnh quân sự
Thời gian qua, Trung Quốc cũng tăng cường phương tiện, khí tài ở Biển Đông. Cuối tháng 5, tờ South China Morning Post dẫn lời các nhà nghiên cứu Trung Quốc cho biết nước này có thể triển khai tàu mặt nước không người lái (USV) ở các vùng biển xa, bao gồm Biển Đông, để thực thi quyền hàng hải và nhiệm vụ chấp pháp. Bắc Kinh đã phát triển dòng USV có tầm hoạt động lên đến 10.000 km và vận hành liên tục trong suốt 1 năm nhờ tận dụng sức đẩy của dòng nước. USV của Trung Quốc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để hoạt động tự chủ hơn. Cuối tháng 4, Trung Quốc thông báo tàu đổ bộ tấn công Type 076, tàu sân bay chở máy bay không người lái (UAV) đầu tiên, được điều đến Biển Đông.
Ngược lại, Philippines gần đây mở rộng hợp tác quân sự với Mỹ và Nhật để nâng cao năng lực quốc phòng. Cuối tháng 6, Đại sứ quán Mỹ tại Manila thông báo chính phủ Mỹ đã bàn giao 4 tàu không người lái Triton cho Lực lượng vũ trang Philippines (AFP) trị giá khoảng 13 triệu USD (gần 350 tỉ đồng). Tàu Triton là loại tàu không người lái có thể di chuyển trên mặt nước lẫn dưới mặt nước (AUSV), dài hơn 4 m, có thể hoạt động liên tục trong 30 ngày để thực hiện các nhiệm vụ giám sát trên biển lẫn trong lòng biển, giúp Manila tăng cường năng lực giám sát biển.
Hồi tháng 5.2026, tờ The Japan Times đưa tin Bộ Quốc phòng Nhật Bản đang xem xét cung cấp tên lửa đất đối hạm Type 88 cho Philippines. Trước đó, Tokyo thông báo xem xét cung cấp tàu hộ tống lớp Abukuma và máy bay TC-90 cho Manila. Hiện nay, Philippines đã sở hữu tên lửa chống hạm Brahmos tầm bắn 290 km (liên doanh Ấn Độ - Nga) và tên lửa chống hạm SSM-700K C-Star tầm bắn 180 km (Hàn Quốc) gắn trên tàu khu trục. Nếu có thêm tên lửa Type 88, Philippines không chỉ nâng cao sức mạnh quân sự mà còn có thể hợp tác với Nhật Bản, Đài Loan và Mỹ để củng cố sức mạnh xung quanh chuỗi đảo thứ nhất.
