Sinh viên và công nhân được linh hoạt chuyển nơi bỏ phiếu
Hiện nay, Việt Nam có hàng triệu sinh viên đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng và hàng triệu người lao động làm việc tại các khu công nghiệp. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để những cử tri này có thể thực hiện quyền bầu cử một cách thuận tiện nhất, đặc biệt khi họ không sinh sống tại nơi thường trú.
Quy định mới trong Luật Bầu cử sửa đổi 2025
Theo Luật gia Dương Đình Khuyến – Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tư vấn pháp luật và Trợ giúp pháp lý Hội Luật gia Việt Nam, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (sửa đổi năm 2025) đã có những điều chỉnh quan trọng. Luật quy định rõ: "Mỗi công dân chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri ở nơi mình thường trú hoặc tạm trú".
Điều này có nghĩa, về nguyên tắc, cử tri là sinh viên, công nhân cần đăng ký để được ghi tên vào danh sách cử tri tại nơi thường trú hoặc tạm trú. Tuy nhiên, luật cũng tạo điều kiện linh hoạt cho những trường hợp đặc biệt.
Thủ tục chuyển nơi bỏ phiếu cho sinh viên và công nhân
Trong trường hợp các trường đại học, cao đẳng hoặc khu công nghiệp được thành lập khu vực bỏ phiếu riêng, cán bộ, giáo viên, sinh viên, công nhân không thường trú hoặc tạm trú tại ký túc xá hoặc khu nhà ở tập trung nhưng có nguyện vọng bầu cử tại đây có thể thực hiện thủ tục đơn giản.
Họ có thể xin cấp Giấy chứng nhận của UBND cấp xã nơi đã đăng ký trong danh sách cử tri (theo Mẫu số 11/HĐBC) để được bổ sung vào danh sách cử tri tại khu vực bỏ phiếu mới. Điều này giúp đảm bảo quyền lợi bầu cử mà không gây khó khăn cho việc học tập hay làm việc.
Quy định cho các nhóm cử tri đặc biệt khác
Luật gia Dương Đình Khuyến cũng chia sẻ thêm về các quy định áp dụng cho những nhóm cử tri khác:
- Cử tri tạm trú dưới 12 tháng và quân nhân: Có thể được ghi tên vào danh sách cử tri để bầu đại biểu Quốc hội và HĐND cấp tỉnh tại nơi tạm trú hoặc nơi đóng quân.
- Công dân Việt Nam ở nước ngoài: Nếu trở về Việt Nam từ sau khi danh sách cử tri được niêm yết đến trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ, có thể xuất trình hộ chiếu có ghi quốc tịch Việt Nam tại UBND cấp xã để được ghi tên vào danh sách cử tri và nhận thẻ cử tri.
- Người bị tạm giam, tạm giữ: Được ghi tên vào danh sách cử tri để bầu đại biểu Quốc hội và HĐND cấp tỉnh tại nơi đang bị tạm giam, tạm giữ. Ông Khuyến lý giải, đây chỉ là biện pháp tố tụng, họ chưa bị kết án nên vẫn có quyền bầu cử. Các trại tạm giam sẽ bố trí hòm phiếu riêng cho nhóm này.
Những trường hợp không được ghi tên hoặc bị xóa tên khỏi danh sách cử tri
Điều 30 của Luật quy định rõ các trường hợp không được ghi tên, xóa tên hoặc bổ sung tên vào danh sách cử tri, bao gồm:
- Người đang bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
- Người bị kết án tử hình đang trong thời gian chờ thi hành án.
- Người đang chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo.
- Người mất năng lực hành vi dân sự.
Tuy nhiên, nếu trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ, những người này được khôi phục quyền bầu cử, được trả lại tự do hoặc được xác nhận không còn mất năng lực hành vi dân sự, họ sẽ được bổ sung vào danh sách cử tri và nhận thẻ cử tri.
Ngược lại, nếu cử tri đã có tên trong danh sách nhưng đến thời điểm bỏ phiếu bị tước quyền bầu cử, phải chấp hành hình phạt tù hoặc mất năng lực hành vi dân sự, UBND cấp xã sẽ xóa tên và thu hồi thẻ cử tri.
Quyền xin chuyển nơi bỏ phiếu khi di chuyển
Luật cũng quy định, từ khi niêm yết danh sách cử tri cho đến ngày bầu cử, nếu cử tri vì đi nơi khác không thể tham gia bỏ phiếu tại nơi đã đăng ký, họ có quyền xin giấy chứng nhận của UBND xã nơi mình đã có tên trong danh sách cử tri. Giấy này cho phép họ được bổ sung tên vào danh sách cử tri và tham gia bỏ phiếu tại nơi mình có thể. Khi cấp giấy chứng nhận, UBND cấp xã phải ghi ngay vào danh sách cử tri cụm từ "Bỏ phiếu ở nơi khác" bên cạnh tên cử tri.
Những quy định mới này thể hiện sự linh hoạt và nhân văn của pháp luật, đảm bảo mọi công dân đều có cơ hội thực hiện quyền và nghĩa vụ bầu cử một cách thuận tiện nhất, góp phần nâng cao ý thức dân chủ trong xã hội.
