Sợ Tết - Tâm trạng nghịch lý của người trưởng thành trong xã hội hiện đại
Trong một buổi trò chuyện thân mật bên chén trà nóng, một người bạn chợt thở dài và bày tỏ: "Ước gì vài ba năm mới tổ chức Tết một lần thôi. Chứ năm nào cũng Tết, mệt lắm". Ban đầu, tôi chỉ cười và nghĩ đó là lời nói đùa. Thế nhưng, sau đó, tôi lại nghe thêm nhiều người khác chia sẻ những cảm xúc tương tự. Thậm chí, có người còn thành thật thú nhận rằng cứ ngửi thấy mùi Tết là cảm thấy... sợ hãi.
Ký ức Tết thiêng liêng thời thơ ấu
Sợ Tết – đó là một cảm giác tưởng chừng như rất nghịch lý. Bởi lẽ, trong ký ức của tôi, cũng như bao đứa trẻ lớn lên ở những miền quê nghèo khó, Tết từng là điều thiêng liêng và háo hức nhất trong cả năm. Ngày bé, chúng tôi thường đếm thời gian bằng những cái Tết. Một năm dài đằng đẵng chỉ để mong chờ đến mấy ngày cuối tháng Chạp. Chỉ có dịp Tết, mẹ mới mua cho bộ quần áo mới còn thơm mùi vải. Chỉ có Tết, mâm cơm gia đình mới có thịt, có giò, có bánh chưng, bánh tét, không còn phải dè sẻn từng miếng ăn như những ngày thường. Chỉ có Tết, lũ trẻ con mới được thức khuya, được nhận lì xì, được chạy nhảy khắp xóm mà không sợ bị mắng.
Tết khi ấy chính là phần thưởng quý giá nhất. Đó là ánh đèn dầu leo lét trong đêm ba mươi, khi mẹ ngồi gói bánh, cha chụm củi canh nồi, khói cay xè mắt nhưng lòng lại ấm áp lạ thường. Đó là mùi lá dong, mùi nếp mới, mùi khói bếp quyện vào nhau, tạo nên một thứ hương thơm đặc trưng mà không mùa nào có được. Đó là tiếng pháo lép bép vang vọng trong ký ức xa xưa. Đó là buổi sáng mồng Một Tết, khi cả nhà mặc đồ mới, bước ra sân và cảm nhận bầu trời như trong hơn, ngọn gió như hiền hòa hơn. Ngày ấy, có ai lại sợ Tết bao giờ? Chúng tôi chỉ mong Tết đến thật nhanh mà thôi.
Những áp lực vô hình khi trưởng thành
Thế nhưng, khi lớn lên, khi cái ăn cái mặc không còn là nỗi lo thường trực, tôi chợt nhận ra cảm xúc của mình với Tết đã thay đổi hoàn toàn. Và không chỉ riêng tôi, nhiều người khác cũng không còn mong Tết theo cách hồn nhiên như xưa nữa. Thay vào đó là những toan tính, những áp lực, những mệt mỏi vô hình. Đôi lúc, chính tôi cũng cảm thấy... sợ Tết.
Tôi sợ những cuộc nhậu nhẹt triền miên kéo dài từ ngày này qua ngày khác. Ở quê tôi có lệ, đầu năm đến nhà ai cũng phải uống một chén rượu "lấy may". Một chén rồi hai chén, từ nhà này sang nhà khác. Hết họ hàng thân thiết đến bạn bè, hết xóm trên rồi xuống xóm dưới. Có khi chưa kịp tỉnh rượu từ hôm trước, hôm sau lại phải tiếp tục. Người ta thường bảo rằng không uống là "mất vui", là "không nể mặt". Thế là mọi người cứ cố gắng. Cố cười, cố cụng ly, cố nói những câu chúc tụng lặp đi lặp lại. Niềm vui dần dần biến thành một nghĩa vụ nặng nề.
Có người say mềm, có người mệt lả, có người gặp tai nạn trên đường về nhà. Tết lẽ ra là dịp để nghỉ ngơi, để sum vầy, lại trở thành một chuỗi ngày bào mòn sức khỏe một cách đáng tiếc. Tôi nhìn những gương mặt đỏ gay vì rượu mà tự hỏi: chúng ta đang thực sự vui vẻ, hay chỉ đang gồng mình lên cho đúng với cái "lệ" truyền thống?
Gánh nặng tài chính và lễ nghi rườm rà
Tết không chỉ là chuyện nhậu nhẹt. Tôi còn sợ cả cái áp lực sắm Tết tốn kém. Cả năm chắt chiu dành dụm, cuối năm lại dồn hết vào mấy ngày Tết. Nào là quần áo mới, nào là bánh trái, nào là quà cáp biếu xén, nào là mâm cao cỗ đầy. Có những thứ thực ra chẳng ai ăn hết, nhưng vẫn phải mua cho "bằng nhà người ta". Nhiều gia đình ở quê tôi, thu nhập chẳng đáng là bao, vậy mà cứ mỗi dịp giáp Tết là lại phải vay mượn. Vay để sắm sửa, vay để mổ lợn, vay để đãi khách. Tết qua rồi, nhưng những món nợ thì vẫn còn ở lại.
Niềm vui vỏn vẹn vài ngày đổi lấy nỗi lo kéo dài hàng tháng trời. Có người nói một cách vui mà chua chát: "Tết xong là bắt đầu cày cuốc để trả nợ Tết". Ngẫm lại mà thấy thương cảm. Thương những người mẹ tất bật chợ búa từ sáng sớm đến tối mịt. Thương những người cha lo lắng về tiền bạc đến mất ăn mất ngủ. Thương cả những đứa trẻ ngây thơ, nhìn bố mẹ cau có vì thiếu thốn mà chẳng còn cảm thấy Tết vui như xưa nữa.
Rồi còn những lễ nghi rườm rà không kém. Thăm hỏi phải đủ nhà, biếu xén phải đủ người. Có khi đi chúc Tết mà trong lòng chỉ mong... được về nhà sớm. Những lời chúc dần trở nên xã giao, những nụ cười trở nên gượng gạo. Người ta gặp nhau vì "phải gặp", chứ không hẳn là vì muốn gặp. Tết dần dần giống như một cuộc chạy marathon mệt mỏi hơn là một kỳ nghỉ thư giãn.
Tết - Buổi tổng kết đời người đầy áp lực
Có lẽ chính vì những lý do đó mà nhiều người bắt đầu cảm thấy sợ hãi. Sợ tốn kém, sợ mệt mỏi, sợ những cuộc vui gượng ép, sợ cả cảm giác cô đơn lạc lõng giữa đám đông. Đặc biệt là với những người xa quê, Tết còn mang thêm áp lực "phải thành công". Mỗi dịp cuối năm về làng, ai cũng hỏi: lương bao nhiêu, làm chức gì, mua nhà chưa, cưới vợ chưa. Những câu hỏi tưởng chừng như quan tâm ấy, đôi khi lại giống như những mũi kim châm chích vào lòng tự trọng.
Tết – một cách vô tình – đã trở thành buổi "tổng kết đời người" đầy căng thẳng. Ai chưa kịp đạt được điều gì thì chỉ thấy chạnh lòng và tủi thân. Thế nên, không ít người đã chọn cách... trốn Tết. Họ ở lại thành phố, đi du lịch đâu đó, hoặc đơn giản là đóng cửa ở nhà.
Hướng đến một cái Tết giản dị và nhẹ nhàng
Tuy nhiên, mỗi lần nghe ai đó nói "sợ Tết", tôi vẫn cảm thấy buồn. Bởi vì Tết tự thân nó đâu có lỗi. Lỗi có lẽ nằm ở cách chúng ta đang làm cho Tết trở nên nặng nề hơn. Gia đình tôi may mắn hơn một chút, khi bố mẹ tôi không quá câu nệ hình thức. Tết chỉ đơn giản là dọn dẹp nhà cửa, nấu vài món ngon, thắp nén hương cho tổ tiên, rồi con cháu quây quần bên nhau trò chuyện. Không ép ai phải nhậu nhẹt, không đặt nặng chuyện mâm cao cỗ đầy. Có gì ăn nấy, vui vẻ là chính.
Những buổi sáng đầu năm, cả nhà ngồi uống trà, kể chuyện cũ, lắng nghe tiếng gà gáy, tiếng trẻ con cười đùa ngoài ngõ – tự nhiên thấy lòng nhẹ tênh. Tôi nhận ra rằng: Tết đẹp nhất khi nó thật giản dị. Không cần phô trương, không cần so sánh, không cần cố gắng làm vừa lòng cả thế giới. Chỉ cần còn cha mẹ, còn bữa cơm chung, còn tiếng gọi nhau thân thuộc – thế đã là Tết trọn vẹn rồi.
Có lẽ, điều chúng ta cần không phải là "ít Tết lại", mà là "nhẹ Tết đi". Nhẹ bớt rượu chè, nhẹ bớt hình thức, nhẹ bớt áp lực tiền bạc, nhẹ bớt những phép lịch sự gượng ép. Để Tết có thể trở về đúng với ý nghĩa ban đầu của nó: một khoảng thời gian nghỉ ngơi quý giá cho tâm hồn.
Tôi vẫn tin rằng, đâu đó trong mỗi người lớn đang "sợ Tết" kia, vẫn còn một đứa trẻ từng háo hức chờ đợi bộ quần áo mới, từng thức trắng đêm canh nồi bánh chưng, từng reo lên vui sướng khi nhận được phong bao lì xì đỏ thắm. Chỉ là đứa trẻ ấy đã bị cuộc sống bộn bề che lấp đi mà thôi. Nếu một ngày chúng ta biết sống chậm lại, bớt cầu toàn hơn, biết trân trọng những điều nhỏ bé hơn, có lẽ Tết sẽ lại hiền hòa và ấm áp như xưa.
Để khi ngọn gió chạp thổi về, chúng ta không còn thở dài "lại Tết nữa rồi", mà sẽ mỉm cười và nói: "À, Tết đến rồi. Về nhà thôi."
