Bài học đắt giá từ lòng tốt: Hai lần cho vay mất tiền, mất tình
Tôi từng là người dễ mềm lòng, sinh ra trong gia đình nghèo nên thấu hiểu cảm giác bất lực khi gặp khó khăn. Vì vậy, tôi luôn cố gắng giúp đỡ người thân, bạn bè trong hoàn cảnh éo le mà không mong báo đáp. Tôi tin đó là lòng thương người chân chính.
Nhưng chỉ trong vòng chưa đầy mười năm, hai lần cho vay tiền đã khiến tôi nhận ra sự thật phũ phàng: nếu không tỉnh táo, lòng tốt rất dễ biến thành thứ khiến mình mất tiền, mất tình cảm, thậm chí mang tiếng xấu trong cộng đồng.
Lần thứ nhất: Cho họ hàng vay tiền mua nhà và bị đổ lỗi
Chín năm trước, em họ tôi ngoài 30 tuổi quyết định về quê sau khi nhà máy phá sản. Cậu ta có kế hoạch mua hai căn hộ với giá 1,75 tỷ đồng, cải tạo thành 8 phòng cho thuê để sống bằng thu nhập từ đó. Dù dì tôi phản đối, em họ vẫn tìm đến tôi vay 175 triệu đồng – gần như toàn bộ số tiền mặt tôi có lúc đó.
Hai năm đầu, mọi việc diễn ra thuận lợi với nhà cho thuê kín phòng. Nhưng đến năm thứ năm, dịch bệnh bùng phát, công nhân rời đi và nhiều chung cư mới xuất hiện khiến phòng trống không cho thuê được. Em họ buộc phải bán một căn để trả nợ ngân hàng.
Tôi hy vọng sẽ được trả lại tiền sau khi bán nhà, nhưng em họ liên tục trì hoãn rồi tuyên bố không có khả năng chi trả. Khi tôi nhờ dì can thiệp, bà không những không giúp mà còn quay sang trách tôi: "Nếu cậu không cổ vũ nó mua nhà, gia đình nó đâu đến nỗi gánh nợ thế này?"
Hóa ra, việc bán nhà trong thời điểm thị trường lao dốc khiến em họ lỗ hơn 350 triệu đồng. Kết cục là tôi mất trắng 175 triệu đồng và mối quan hệ gia đình rạn nứt sâu sắc.
Lần thứ hai: Cho hàng xóm vay tiền chữa bệnh và mất cả tiền lẫn danh dự
Bốn năm trước, bố của người hàng xóm thân thiết cần phẫu thuật gấp với chi phí 350 triệu đồng. Gia đình họ không có bảo hiểm y tế đầy đủ và đã cạn kiệt tiền tiết kiệm sau khi xây nhà.
Người vay là em hàng xóm nhỏ hơn tôi một tuổi, lớn lên cùng nhau từ bé nên thân thiết như anh em ruột. Tôi không do dự cho vay tổng cộng 77 triệu đồng qua ba lần chuyển khoản và đưa tiền mặt. Vì tin tưởng, tôi không yêu cầu giấy vay nợ, chỉ dựa vào tin nhắn và lời hứa.
Ca mổ thành công, bố em qua khỏi. Tôi thương hoàn cảnh nên không thúc ép trả tiền. Đến năm ngoái, em đột ngột qua đời vì xuất huyết não. Sau tang lễ, tôi quay về thăm gia đình và nhắc lại khoản tiền.
Vợ em phủ nhận hoàn toàn, nói không biết chuyện vay mượn và cho rằng không có giấy tờ thì không công nhận. Không dừng lại ở đó, bà còn lan truyền trong làng rằng tôi đến đòi tiền ngay sau khi chồng mất, khiến tôi mang tiếng xấu và bị dị nghị.
Tôi quyết định không kiện tụng để tránh ồn ào, coi 77 triệu đồng như học phí cho sự cả tin của mình.
Quyết định thay đổi và bài học rút ra
Sau hai lần trải nghiệm đau lòng, tôi quyết định không cho vay tiền một cách dễ dàng nữa. Tôi không trở thành người lạnh lùng, nhưng hiểu rõ rằng lòng tốt không đi kèm tỉnh táo sẽ khiến chính mình thiệt thòi.
Từ nay, tôi sẽ không cho vay tiền với ba kiểu người sau:
- Người cần vay số tiền lớn để chữa bệnh hiểm nghèo: Chi phí điều trị thường vượt xa khả năng trả nợ. Nếu giúp, hãy coi đó là hỗ trợ nhân đạo và không đặt kỳ vọng lấy lại.
- Người thích đầu cơ, làm ăn "đánh nhanh thắng nhanh": Lãi thì là công của họ, lỗ thì dễ quay sang trách người cho vay.
- Người quá nghèo, không có khả năng cải thiện tài chính: Giúp đỡ thì được, nhưng cho vay phải xác định nguy cơ mất trắng ngay từ đầu.
Tôi viết những điều này không để khuyên ai sống ích kỷ, mà để nhắc nhở mọi người một bài học đơn giản: trước khi cho vay tiền, hãy tự hỏi nếu mất số tiền này, bản thân có chịu được không? Lòng tốt cần đi cùng giới hạn, giấy tờ rõ ràng và trên hết là sự tỉnh táo.
Bài học tài chính cho người trung niên: 5 điều nên nhớ trước khi cho vay tiền
- Tiền cho vay phải là tiền "mất cũng không sụp": Nếu số tiền đó khiến bạn mất ngủ, ảnh hưởng kế hoạch tuổi già, thì đừng cho vay. Ở tuổi trung niên, an toàn tài chính quan trọng hơn cảm xúc nhất thời.
- Thân mấy cũng phải có giấy tờ: Vay mượn không giấy tờ là đặt tình cảm lên bàn cân với tiền bạc – phần thua thường thuộc về người cho vay. Chuyển khoản và tin nhắn không thay thế được giấy vay nợ.
- Đừng cho vay tiền để "đổi đời": Những khoản vay đầu tư nhà đất, làm ăn nhanh thường mang rủi ro cao. Nếu người vay không đủ vốn tự thân, khả năng trả nợ sau này rất thấp.
- Chữa bệnh, nếu giúp – hãy xác định là giúp: Với các ca bệnh nặng, chi phí có thể kéo dài nhiều năm. Nếu quyết định đưa tiền, hãy coi đó là hỗ trợ nhân đạo và đừng đặt kỳ vọng thu hồi đủ.
- Lòng tốt cần đi cùng giới hạn: Giúp người không có nghĩa là tự đặt mình vào rủi ro. Ở tuổi trung niên, giữ được tiền, uy tín và mối quan hệ bền lâu mới là khôn ngoan.
Bài học tôi trả giá bằng tiền, tình thân và danh dự – hy vọng người đọc không phải học lại theo cách đó.
