Hành Trình Từ Làng Quê Nghèo Đến Giảng Đường Và Chiến Trường
Sinh năm 1934 tại làng An Bình, Cam Thanh, Cam Lộ, Quảng Trị (nay là xã Hiếu Giang), Hồ Mãn lớn lên trong cảnh nghèo khó giữa chiến tranh liên miên. Chàng thanh niên yêu nước sớm giác ngộ cách mạng, tích cực tham gia hoạt động địa phương và tình nguyện gia nhập quân đội năm 1954. Dù hoàn cảnh khó khăn, ông vẫn nỗ lực học tập, vừa dạy học ở miền Bắc vừa tự học thêm, thi đỗ vào khoa Toán, Đại học Sư phạm Hà Nội năm 1962 và tốt nghiệp được giữ lại trường làm cán bộ giảng dạy.
Lên Đường Vào Nam Với Ba-Lô Giáo Án
Cuối năm 1965, khi nhận giấy báo đi B, ông Hồ Mãn đang có vợ mới sinh con gái đầu lòng chưa đầy tuổi. Không ngần ngại, giảng viên trẻ này gác lại hạnh phúc riêng tư, cùng hơn 200 giáo viên đã tốt nghiệp đại học sư phạm hăng hái lên đường. Với hành trang là ba-lô con cóc chứa đầy giáo án và sách vở, đoàn Quảng Trị do đảng viên Hồ Mãn làm Trưởng đoàn vượt qua bao dốc đèo, sông suối hiểm trở, đối mặt với hiểm nguy rình rập từ sốt rét ác tính, thám báo, biệt kích đến bom đạn.
Ông xác định vào chiến trường làm nhiệm vụ không tránh khỏi gian khổ và hy sinh, nơi ranh giới sinh tử hết sức mong manh. Tại Trường cấp 2 Nguyễn Văn Trỗi ở thôn Prin, xã AVao, huyện Hướng Hóa (cũ) nằm giữa rừng, giáp biên giới Việt Lào, ông dạy lớp nghiệp vụ sư phạm nhằm xây dựng đội ngũ giáo viên cho vùng giải phóng ngày càng mở rộng.
Cuộc Sống Gian Khổ Nhưng Đầy Lạc Quan
Cuộc sống nơi chiến trường thiếu thốn đủ thứ từ gạo muối, thực phẩm đến thuốc men, nhưng thầy trò đều lạc quan, say mê dạy và học. Mỗi khi máy bay Mỹ đến ném bom hoặc rải chất độc hóa học, họ phải nhanh chóng di chuyển tới nơi trú ẩn. Cựu học sinh Lê Mạnh Thạnh nhớ lại: "Các thầy còn rất trẻ, rất sôi nổi, nhiệt thành, tình thầy trò ấm áp, yêu thương."
Thầy Hồ Mãn hết mực đùm bọc học sinh, khi các em ngủ tại sạp nứa, không có chăn màn và bị sốt rét, ông nuôi gà đẻ trứng mang đến tẩm bổ, giúp các trò nhanh hồi phục sức khỏe. Tấm gương này đã tiếp thêm động lực để ông Thạnh quyết tâm theo nghiệp sư phạm sau này.
Chuyển Sang Công Tác Tuyên Huấn Giữa Lửa Đạn
Một năm sau, ông Hồ Mãn được điều về Tiểu ban giáo dục tỉnh Quảng Trị, tập trung xóa nạn mù chữ cho đồng bào dân tộc, bổ túc văn hóa cho cán bộ và thanh thiếu niên, đồng thời mở các khóa đào tạo giáo viên cấp 1. Ông vừa xây dựng kế hoạch, chương trình đào tạo, vừa đứng lớp giảng bài, đóng góp không mệt mỏi cho sự nghiệp trồng người trong thời chiến.
Tuy nhiên, chiến tranh đã buộc ông phải chuyển sang cầm súng và làm công tác tuyên huấn trong vùng địch hậu. Được điều về Ban Tuyên huấn Thị Quảng Hà với cương vị Trưởng ban, ông đảm trách chỉ đạo nhiều lĩnh vực trên mặt trận tư tưởng, từ tuyên truyền, huấn học đến báo chí, giáo dục và văn hóa văn nghệ.
Kiên Cường Bám Trụ Và Vận Động Nhân Dân
Trong ký ức của cán bộ cấp dưới, ông Hồ Mãn là người thủ trưởng cương trực, hiền lành, tận tụy và hòa đồng. Có trình độ văn hóa được đào tạo cơ bản ở miền Bắc, ông thích ứng nhanh với thực tiễn chiến trường, vừa tổ chức xây dựng bộ máy vừa đáp ứng kịp thời nhiệm vụ chính trị trong mọi hoàn cảnh.
Giữa vòng vây bom đạn, chất độc hóa học và cảnh nhịn đói thường xuyên, ông kiên cường sát cánh cùng anh em trong Ban, xông pha thực hiện "ba cùng", tuyên truyền vận động nhân dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, tham gia hoạt động cách mạng, ủng hộ kháng chiến và tích cực học tập văn hóa.
Những Kỷ Niệm Ấm Áp Giữa Chiến Tranh
Bà Trần Thị Thỉ, nguyên du kích xã Triệu Thượng, huyện Triệu Phong (cũ), hồi tưởng: "Các thầy, cô giáo vừa đánh giặc, vừa dạy học, chỉ dạy cách đánh địch mỗi khi chúng đi càn quét. Chú Hồ Mãn hay đến thăm và động viên các lớp học bổ túc, mỗi khi giáo viên đứng lớp thiếu, chú vào dạy thay." Bà nhớ nhất khi ông phân tích bài thơ "Bầm ơi" của nhà thơ Tố Hữu, pha giọng Bắc khiến các bạn trong lớp rất thích.
Sự Hy Sinh Anh Dũng Và Di Sản Bất Tử
Ngày 18/2/1972, khi cùng đoàn cán bộ Khu ủy, lãnh đạo Thị ủy Quảng Hà, du kích xã Triệu Thượng và bộ đội biệt động Quảng Hà trên đường đi công tác, đến khu vực làng Nhan Biều, xã Triệu Thượng, ông Hồ Mãn bị địch phục kích và anh dũng hy sinh. Sau hơn 27 năm hoạt động cách mạng và chiến đấu ở chiến trường ác liệt Quảng Trị, ông đã trở về yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9.
Gia đình ông có mười anh chị em thì bảy người tham gia cách mạng, trong đó bốn người là liệt sĩ. Bà Trần Thị Lương - mẹ ông được phong tặng danh hiệu "Bà mẹ Việt Nam anh hùng". Thiếu tướng Trương Hữu Quốc, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên Trưởng ban An ninh Thị Quảng Hà, xúc động chia sẻ: "Anh nghiêm nghị nhưng thương anh em đồng đội, năng nổ hoạt động. Tiếc rằng anh hy sinh khi tuổi đời còn trẻ."
Hành trình của thầy giáo - chiến sĩ Hồ Mãn không chỉ là câu chuyện về lòng yêu nước và sự hy sinh, mà còn là minh chứng cho tinh thần bất khuất của những người cầm phấn và cầm súng, góp phần vào sự nghiệp giáo dục và giải phóng dân tộc.
