Như Thanh Niên thông tin, ngày 7.6, Công an TP.HCM ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Hoàng Thị Bích Ngọc (chủ thương hiệu Vải áo dài Đất Lành) để điều tra về hành vi xâm phạm bản quyền tác giả. Theo kết quả điều tra bước đầu, bà Ngọc biết rõ mẫu thiết kế thuộc bộ sưu tập áo dài Thư từ phố thị của nhà thiết kế Đỗ Trịnh Hoài Nam đã được cấp chứng nhận bảo hộ nhưng vẫn cố tình sao chép mẫu thiết kế. Cụ thể, Hoàng Thị Bích Ngọc đã sử dụng công cụ AI để xử lý hình ảnh, sau đó chỉ đạo nhân viên chỉnh sửa, hoàn thiện file thiết kế nhằm phục vụ sản xuất, quảng cáo và kinh doanh sản phẩm dưới thương hiệu Vải áo dài Đất Lành.
Bị can Hoàng Thị Bích Ngọc (chủ thương hiệu Vải áo dài Đất Lành) bị điều tra về hành vi dùng trí tuệ nhân tạo (AI) sao chép trái phép thiết kế áo dài. Sự việc một lần nữa làm dấy lên tranh luận về sở hữu trí tuệ và nguy cơ lạm dụng trí tuệ nhân tạo trong sáng tạo thời trang.
AI không làm thay đổi bản chất đạo nhái
Trước câu hỏi liệu AI có đang làm thay đổi khái niệm “đạo nhái”, nhà thiết kế Thuận Việt cho rằng AI chỉ là một công cụ, còn hành vi sao chép vốn đã tồn tại từ lâu trong ngành. Anh dẫn chứng: “Ngay từ thời các anh chị như Sĩ Hoàng, Minh Hạnh…, khi ra mắt bộ sưu tập mới đã bị sao chép. Trước đây người ta dùng Photoshop để vẽ lại mẫu, sản xuất hàng loạt. AI chỉ khiến quá trình này nhanh hơn, chứ không tạo ra bản chất mới của việc sao chép”. Theo anh, vấn đề cốt lõi không nằm ở công nghệ, mà ở ý thức và cách sử dụng của con người trong môi trường sáng tạo số.
Thiệt hại kinh tế và tinh thần
Theo Thuận Việt, việc bị sao chép thiết kế không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của nhà sáng tạo. Anh cho biết, mỗi bộ sưu tập là kết quả của quá trình đầu tư lớn về thời gian, công sức và tư duy thẩm mỹ, thể hiện rõ dấu ấn cá nhân của nhà thiết kế. Tuy nhiên, các sản phẩm sao chép thường không đạt chất lượng như bản gốc. Đáng chú ý, để gia tăng sức bán, nhiều đơn vị còn quảng bá đây là thiết kế của nhà mốt nổi tiếng, từng xuất hiện tại các show diễn hoặc được người nổi tiếng sử dụng. “Họ không chỉ lợi dụng chất xám mà còn khai thác cả tên tuổi của nhà thiết kế”, NTK Thuận Việt nhấn mạnh.
Nhắc đến tác động về kinh tế, NTK Thuận Việt cho rằng sản phẩm chính hãng chắc chắn có chi phí và giá thành cao hơn hàng sao chép. Vì thế, người tiêu dùng không quá quan tâm đến việc mua hàng chính hãng, chỉ thấy đó là mẫu thiết kế mình yêu thích nhưng có giá rẻ hơn nhiều nên lựa chọn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu của các nhà thiết kế.
Tuy nhiên, theo Thuận Việt, tác động lớn hơn nằm ở tinh thần của người sáng tạo. Anh chia sẻ: “Mỗi thiết kế là kết quả của quá trình lao động kéo dài với nhiều lần chỉnh sửa, thử nghiệm, thậm chí mất hàng tháng đến nửa năm để hoàn thiện. Vậy mà chỉ sau thời gian ngắn ra mắt, nhiều thiết kế đã bị sao chép và bày bán tràn lan trên thị trường. Điều này khiến không ít nhà thiết kế rơi vào cảm giác nản lòng, giảm động lực sáng tạo, thậm chí hạn chế xuất hiện trước công chúng, vì nỗ lực của họ bị biến thành lợi thế cho các đơn vị sao chép”.
Bảo hộ sáng tạo trong thời đại AI
Trước câu hỏi về kỳ vọng đối với cơ chế bảo vệ tác phẩm trong thời đại AI, NTK Thuận Việt cho biết các nhà sáng tạo đều ý thức được việc cần đăng ký bảo hộ thương hiệu ngay từ đầu. Việc đăng ký tên, logo hay doanh nghiệp hiện tương đối đơn giản, nhưng với từng mẫu thiết kế cụ thể lại phức tạp hơn nhiều. Theo anh, khi sản phẩm bị sao chép, quá trình sản xuất diễn ra qua nhiều khâu, nhiều cơ sở khác nhau, khiến việc truy vết và xác định đơn vị vi phạm gặp nhiều khó khăn, thậm chí không có đủ thông tin để xử lý. “Nhiều trường hợp hoàn toàn không có thông tin về cơ sở đã sao chép sản phẩm”, nhà sáng tạo lâu năm chia sẻ.
Vì vậy, giới thiết kế mong muốn cơ quan chức năng tăng cường vào cuộc và có chế tài xử phạt nghiêm khắc hơn. “Nếu cơ quan chức năng vào cuộc, tôi tin 10 nhà thiết kế thì cả 10 đều ủng hộ”, Thuận Việt nói, đồng thời cho rằng việc kiểm tra, giám sát hoàn toàn khả thi do các cơ sở sản xuất đều có đăng ký ngành nghề và dữ liệu quản lý.
Anh cũng nhấn mạnh các nhà thiết kế cần chủ động và chuyên nghiệp hơn trong việc đăng ký bảo hộ mẫu mã, thương hiệu. Từ vụ việc liên quan đến Vải áo dài Đất Lành, NTK Thuận Việt nhấn mạnh đây là lời cảnh tỉnh đối với các hành vi sao chép, đồng thời phản ánh tâm lý “làm nhanh, kiếm nhanh” của một bộ phận cơ sở kinh doanh. “Thay vì sao chép, doanh nghiệp có thể hợp tác với các nhà thiết kế trẻ. Họ hoàn toàn có thể tạo ra sản phẩm riêng dựa trên ý tưởng và cảm hứng mới, vừa mang dấu ấn thương hiệu, vừa tạo giá trị sáng tạo cho thị trường”, NTK Thuận Việt nói thêm.
