Một cuộc thử nghiệm trí tuệ nhân tạo quy mô chưa từng có đang diễn ra tại hệ thống đại học bang California (CSU) của Mỹ, khi trường này ký hợp đồng với OpenAI để cung cấp ChatGPT Edu cho nửa triệu người. Tuy nhiên, tham vọng công nghệ hóa khuôn viên trường đang vấp phải làn sóng phản đối mạnh mẽ từ các giáo sư, những người lo ngại về nguy cơ mất việc và sự xói mòn giá trị học thuật.
Hợp đồng lịch sử với OpenAI
CSU đã ký thỏa thuận ban đầu trị giá 16,9 triệu USD và gia hạn 13 triệu USD mỗi năm trong ba năm tiếp theo để triển khai ChatGPT Edu cho khoảng 460.000 sinh viên và 63.000 cán bộ giảng viên tại 23 cơ sở trực thuộc. Đây được xem là cuộc thử nghiệm AI lớn nhất thế giới tại một tổ chức giáo dục đơn lẻ.
AI thâm nhập mọi ngóc ngách
Sự hiện diện của AI tại CSU diễn ra rầm rộ ở mọi cấp độ. Tại đại học bang San Jose, các thủ thư AI đã được đưa vào hoạt động, cùng với sự ra đời của một trung tâm trí tuệ nhân tạo chuyên biệt. Trong buổi lễ đón tân sinh viên, một phân thân kỹ thuật số đã thay mặt hiệu trưởng phát biểu và giao lưu. Các trợ lý ảo cũng tham gia điều phối lễ tốt nghiệp, trong khi trung tâm hỗ trợ việc làm tận dụng công cụ này để định hướng tương lai cho sinh viên.
Kỳ vọng và thực tế
Nhà trường kỳ vọng AI sẽ giúp sinh viên bắt kịp nền kinh tế công nghệ, đặc biệt khi khoảng 40% sinh viên tốt nghiệp đại học Mỹ thiếu việc làm. Phần lớn sinh viên CSU là người nhập cư thế hệ đầu hoặc người đầu tiên trong gia đình vào đại học. Chiến lược đưa AI thành khóa học bắt buộc từ mùa thu 2025 nhằm trang bị cho họ kỹ năng cần thiết, nhất là khi California nhận được hậu thuẫn từ chính quyền và các tập đoàn như Adobe, Google, IBM, Microsoft.
Phản ứng từ giảng viên
Tuy nhiên, các giáo sư đã gửi đơn kiến nghị bày tỏ sự bất bình. Họ chỉ ra rằng CSU đang thâm hụt tài chính 2,3 tỷ USD, học phí tăng 6%, nhiều khoa bị đóng cửa và hàng trăm giảng viên bị sa thải. Điển hình, đại học bang San Francisco đã cắt giảm 615 vị trí giảng viên trong hai năm qua. Việc ưu tiên chi hàng chục triệu USD cho phần mềm thay vì duy trì sinh kế cho con người bị đánh giá là thiếu tình người.
Thiếu định hướng rõ ràng
Dù hàng vạn tài khoản chatbot đã được kích hoạt, đến tháng 4 năm nay chỉ 0,7% sinh viên và 16% cán bộ giảng viên hoàn thành khóa đào tạo tự nguyện. Một khảo sát nội bộ với hơn 94.000 người cho thấy 52% giáo sư cho rằng AI tác động tiêu cực đến bài giảng, trong khi 67% sinh viên không được hướng dẫn sử dụng AI hiệu quả. Việc sinh viên lạm dụng AI để làm bài tập đặt ra thách thức về liêm chính học thuật, buộc giảng viên phải tổ chức thi trên giấy hoặc dùng phần mềm chống gian lận.
Khủng hoảng bản sắc thể chế
Sự xâm nhập của AI làm dấy lên câu hỏi về ý nghĩa thực sự của giáo dục. Việc đổ ngân sách vào công ty tư nhân, để rồi sản phẩm của họ đe dọa việc làm giảng viên, bộc lộ mâu thuẫn sâu sắc. Bất chấp phản đối, trường vẫn kiên quyết gia hạn hợp đồng, đặt ra dấu hỏi lớn: liệu đại học đang thăng cấp để đón đầu tương lai hay tự biến mình thành nền tảng công nghệ vô hồn?
