Sau 7 ngày xét xử và nghị án, chiều 27/5, Hội đồng xét xử sơ thẩm Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã tuyên án đối với cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến và 9 bị cáo khác trong vụ án liên quan đến dự án Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Việt Đức cơ sở 2.
Trong vụ án này, bà Nguyễn Thị Kim Tiến bị đưa ra xét xử về tội Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí. Hội đồng xét xử tuyên phạt cựu Bộ trưởng Tiến mức án 6 năm tù. Tòa ghi nhận bà đã được con trai bồi thường thay số tiền 24,5 tỷ đồng, trong khi trước đó bà Tiến bị buộc bồi thường hơn 108 tỷ đồng.
Hai cựu giám đốc lĩnh án nặng
Đáng chú ý, trong số 9 bị cáo còn lại có hai cựu Giám đốc Ban quản lý dự án y tế trọng điểm, Bộ Y tế (chủ đầu tư dự án hai bệnh viện) bị truy tố về hai tội: Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí và Nhận hối lộ. Cụ thể, ông Nguyễn Chiến Thắng bị tuyên 30 năm tù và ông Nguyễn Hữu Tuấn lĩnh 25 năm tù.
Trước việc ông Thắng và ông Tuấn bị xác định nhận hối lộ 100 tỷ đồng và đã chia cho nhiều người, tòa cũng tuyên buộc tất cả những người nhận phải nộp lại toàn bộ số tiền này, do đây là tiền hưởng lợi bất chính. Hội đồng xét xử buộc các bị cáo phải liên đới bồi thường 803 tỷ đồng thất thoát, lãng phí trong vụ án, theo phân chia trách nhiệm.
Đánh giá của tòa án
Hội đồng xét xử đánh giá đây là vụ án điển hình về sai phạm, thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước, gây hậu quả đặc biệt lớn, xâm phạm trật tự quản lý kinh tế tài sản nhà nước. Các bị cáo cố ý vi phạm, gây dư luận xấu, ảnh hưởng đến uy tín của các cơ quan nhà nước.
Tuy nhiên, tòa cũng đánh giá các bị cáo trong quá trình làm việc chịu nhiều áp lực do dự án lớn, thời gian gấp rút, một số người không có chuyên môn sâu về đầu tư, xây dựng. Đối với cựu Bộ trưởng, bà có nhiều thành tích và tình tiết giảm nhẹ như nhân thân tốt, thành khẩn, ăn năn. Bà được tặng danh hiệu Thầy thuốc Nhân dân, hai lần nhận Huân chương Lao động hạng 2 và 3, hai lần được Chính phủ Pháp trao tặng Huy chương Bắc đẩu Bội tinh, có nhiều đóng góp trong vận động hiến mô, tạng. Gia đình bà có truyền thống cách mạng, có hai liệt sĩ và mẹ Việt Nam anh hùng.
Bản án nhận định bà Tiến là người có vai trò cao thứ tư trong vụ án, không trực tiếp gây hậu quả cho dự án. Nhưng khi giữ cương vị bộ trưởng, bà đã có sai sót khi phê duyệt các phương án liên quan đến lựa chọn đơn vị thiết kế dự án. Đây là cơ sở, tiền đề dẫn đến các sai phạm trong giai đoạn sau.
Cựu Bộ trưởng day dứt vì hai dự án
Trong những ngày xét xử, bà Kim Tiến nhiều lần thể hiện sự day dứt, ăn năn "tới cả khi về hưu" khi nhắc đến dự án Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Việt Đức cơ sở 2 bị đình trệ suốt nhiều năm.
Tại tòa, bà Tiến thừa nhận trách nhiệm của người đứng đầu ngành y tế trong giai đoạn triển khai dự án và gửi lời xin lỗi tới Đảng, Nhà nước và nhân dân vì những sai phạm đã xảy ra, đồng thời cho rằng đây là bài học sâu sắc trong công tác quản lý đầu tư công.
Bà Kim Tiến khai, khi quyết định triển khai xây dựng Bệnh viện Việt Đức và Bạch Mai cơ sở 2, mục tiêu của Bộ Y tế là hình thành các cơ sở khám chữa bệnh hiện đại, giảm tải cho tuyến trung ương, đáp ứng nhu cầu điều trị của người dân. Song quá trình thực hiện đã phát sinh hàng loạt vi phạm từ khâu lựa chọn nhà thầu, tư vấn đến quản lý dự án, khiến công trình kéo dài hơn một thập kỷ vẫn chưa thể hoàn thành.
Nữ bị cáo trình bày, bản thân luôn tin tưởng Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm (Bộ Y tế) và các đơn vị tham mưu đã thực hiện đúng quy trình, thủ tục. Do tin tưởng cấp dưới và các đơn vị chuyên môn, bà đã ký nhiều quyết định phê duyệt liên quan tới dự án mà không phát hiện hết sai phạm. Trước tòa, cựu Bộ trưởng nhiều lần bày tỏ sự đau xót khi hai bệnh viện nghìn tỷ chưa thể đưa vào hoạt động đúng kế hoạch.
Bị cáo cho rằng điều day dứt nhất không chỉ là thiệt hại kinh tế mà còn là việc người dân mất đi cơ hội được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao. Trong lời nói sau cùng, bà Nguyễn Thị Kim Tiến mong Hội đồng xét xử xem xét bối cảnh, động cơ thực hiện dự án vì mục tiêu phục vụ người dân, đồng thời cân nhắc các tình tiết giảm nhẹ để bị cáo sớm có cơ hội khắc phục hậu quả và ổn định cuộc sống.
Thiệt hại và hậu quả
Sau hơn 10 năm, hai dự án Bệnh viện Bạch Mai và Việt Đức cơ sở 2 (tại tỉnh Hà Nam cũ, nay là Ninh Bình) vẫn chưa thể phục vụ khám chữa bệnh cho người dân. Trong phần tranh luận, đại diện Viện Kiểm sát nhấn mạnh, nếu hai dự án hoàn thành đúng tiến độ từ nhiều năm trước, sẽ có thêm rất nhiều bệnh nhân được cứu chữa kịp thời, đặc biệt tại khu vực phía Nam Hà Nội và các tỉnh lân cận. Sau hơn 10 năm triển khai, hai dự án vẫn chưa phát huy hiệu quả, trong khi nguồn lực Nhà nước bị "đóng băng". Và không ai đong đếm được hậu quả từ việc chậm trễ này.
Về thiệt hại hơn 800 tỷ đồng của vụ án, cơ quan công tố xác định có hai nhóm hậu quả chính. Thứ nhất, khoản thất thoát hơn 70 tỷ đồng do những sai phạm trong việc lựa chọn nhà thầu tư vấn nước ngoài không đúng quy định pháp luật, dẫn đến hàng loạt sai phạm tiếp theo trong ký kết, thanh toán hợp đồng. Thứ hai, khoản lãng phí hơn 700 tỷ đồng là do nguồn vốn đầu tư cho hai dự án vốn đang được gửi ngân hàng sinh lãi, sau đó được điều chuyển để phục vụ mục tiêu xây dựng bệnh viện Bạch Mai và Việt Đức cơ sở 2. Tuy nhiên, do các sai phạm trong quá trình triển khai, nguồn tiền này không được sử dụng hiệu quả, không tạo ra công trình đưa vào khai thác đúng tiến độ, khiến nhà nước mất đi khoản lợi ích đáng lẽ có thể thu được. Đại diện Viện Kiểm sát nhấn mạnh việc xác định khoản lãng phí được thực hiện trên cơ sở tính toán của các cơ quan chuyên môn, áp dụng mức lãi suất thấp nhất và tính theo từng ngày phát sinh nhằm bảo đảm khách quan, có lợi cho các bị cáo.
