Thay mặt lãnh đạo Đảng và Nhà nước Việt Nam, Tổng Bí thư Tô Lâm nhiệt liệt chào mừng các đại biểu đến Hà Nội tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3. Ông bày tỏ vui mừng khi diễn đàn năm nay có sự tham dự của Thủ tướng Lào, Campuchia, Thái Lan, Timor Leste cùng lãnh đạo và đại diện các nước thành viên, đối tác đối thoại của ASEAN, nhiều tổ chức quốc tế, học giả và viện nghiên cứu. Điều này cho thấy sự quan tâm chung đối với tương lai khu vực và mong muốn trao đổi về những vấn đề đặt ra cho ASEAN trong giai đoạn phát triển mới.
Tổng Bí thư chia sẻ và đồng tình với nhiều ý kiến sâu sắc của các đại biểu. ASEAN bước vào năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 với nhiều kỳ vọng mới, đòi hỏi sự chủ động, hiệu quả và thực chất hơn. Tinh thần này cũng đã được ông chuyển tải tại Diễn đàn Shangri-La vừa qua. Với ASEAN, tinh thần ấy bắt nguồn từ sự đoàn kết, đối thoại, tin cậy và hợp tác. Đó cũng là xuất phát điểm khi Việt Nam khởi xướng sáng kiến Diễn đàn Tương lai ASEAN, nhằm tạo thêm một kênh trao đổi cởi mở, thực chất, bổ trợ cho các tiến trình hợp tác chung, giúp các nước chia sẻ, kết nối ý tưởng và tìm kiếm hướng hợp tác mới thiết thực cho tương lai khu vực.
Thế giới thay đổi, khu vực phải đổi mới tư duy
Theo Tổng Bí thư, thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển dịch sâu sắc. Ba cuộc khủng hoảng lớn về trật tự quốc tế, mô hình phát triển và lòng tin chiến lược đang biểu hiện rõ tại khu vực. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gay gắt hơn, mở rộng sang các lĩnh vực nền tảng như công nghệ, dữ liệu, chuỗi cung ứng và chuẩn mực quản trị mới. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, lượng tử mở ra cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra nhiều rủi ro. Các thách thức về khí hậu, năng lượng, nguồn nước, già hóa dân số, tin giả, thao túng thông tin và an ninh con người ngày càng tác động trực tiếp tới ổn định xã hội và năng lực phát triển của mỗi quốc gia.
Lợi thế truyền thống không còn đủ sức bật
Những lợi thế phát triển truyền thống không còn tạo ra sức bật như trước. Nhiều cách làm quen thuộc không đáp ứng được yêu cầu mới. Quy mô dân số, tài nguyên hay nguồn vốn vẫn quan trọng, nhưng lợi thế cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào khả năng đổi mới, thích ứng và mức độ sẵn sàng trước các xu hướng phát triển mới. Đây là yêu cầu sát sườn đối với ASEAN. Đông Nam Á là nơi giao thoa của nhiều chuyển động lớn, có cơ hội thu hút nguồn lực, đón nhận dòng chuyển dịch chuỗi cung ứng, phát triển kinh tế số, chuyển đổi xanh và các ngành công nghệ mới. Tuy nhiên, cơ hội chỉ trở thành lợi thế khi khu vực đủ năng lực nắm bắt, quyết tâm đổi mới và bản lĩnh giữ vững môi trường ổn định cho phát triển.
Giữ vững tài sản chiến lược, đổi mới phương thức hoạt động
Tổng Bí thư nhấn mạnh ASEAN cần làm đồng thời hai việc: một mặt tiếp tục gìn giữ và phát huy tài sản chiến lược như đoàn kết, vai trò trung tâm, nguyên tắc đồng thuận và thống nhất trong đa dạng; mặt khác phải đổi mới mạnh mẽ tư duy giá trị để chuyển hóa các tài sản đó thành năng lực thích ứng, hành động và tổ chức thực thi.
Chuyển từ tư duy tiến trình sang tư duy kết quả
Tài sản chiến lược của ASEAN là kết quả của quá trình lâu dài xây dựng lòng tin, kiên trì đối thoại, tham vấn, xử lý khác biệt và tìm kiếm đồng thuận. Trong giai đoạn mới, vai trò trung tâm của ASEAN chỉ phát huy thực chất khi ASEAN giữ vững đoàn kết, tự chủ chiến lược, có cách tiếp cận bao trùm và năng lực điều phối, định hình chương trình nghị sự chung. Tiềm năng ASEAN rất lớn nhưng cần thêm nỗ lực để chuyển hóa thành sức mạnh thực tế. Liên kết nội khối cần sâu hơn, kết nối hạ tầng, logistics, số và năng lượng cần đồng bộ hơn, khoảng cách phát triển và công nghệ cần thu hẹp, việc thực thi cam kết và phối hợp ứng phó thách thức chung cần nâng cao.
Tổng Bí thư cho rằng cần chuyển từ tư duy tiến trình sang tư duy kết quả, đưa cam kết từ văn kiện vào thực tế; chuyển từ tham vấn là chủ yếu sang phối hợp thực chất hơn để các cơ chế phản ứng nhanh hơn; và chuyển từ đồng thuận về nhận thức sang đồng thuận trong hành động, thể hiện bằng chương trình, nguồn lực và kết quả cụ thể. Thước đo không chỉ là số lượng văn kiện, cơ chế hay kế hoạch hành động, mà quan trọng hơn là các cam kết đi vào thực tế đến đâu, tạo chuyển biến gì cho khu vực, mang lại lợi ích gì cho người dân, doanh nghiệp và từng nền kinh tế thành viên.
Diễn đàn Tương lai ASEAN bổ trợ cho các tiến trình hợp tác
Tổng Bí thư đề nghị Diễn đàn Tương lai ASEAN tiếp tục phát huy vai trò là không gian trao đổi cởi mở, thẳng thắn và thực chất về các vấn đề dài hạn của khu vực. Giá trị của diễn đàn nằm ở việc góp thêm góc nhìn, chất liệu chính sách và gợi mở ý tưởng cho các tiến trình hợp tác ASEAN. Cụ thể, diễn đàn có thể giúp nhận diện sớm các vấn đề mới nổi và xu hướng dài hạn; kết nối tốt hơn giữa nhà hoạch định chính sách, học giả, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; và hướng tới gợi mở các ý tưởng cụ thể, có tính ứng dụng cao, như phòng ngừa xung đột, phát triển trí tuệ nhân tạo, năng lượng, hợp tác thanh niên và khu vực Tiểu vùng sông Mê Công.
Việt Nam đóng góp tích cực cho ASEAN
Tổng Bí thư khẳng định từ khi gia nhập ASEAN năm 1995, Việt Nam luôn coi ASEAN là hạt nhân trung tâm trong chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa. Tham gia tích cực, có trách nhiệm vào Cộng đồng ASEAN đã giúp Việt Nam giữ vững môi trường hòa bình, độc lập, thúc đẩy hội nhập kinh tế sâu rộng và nâng cao vị thế quốc tế. Việt Nam mong muốn cùng các nước xây dựng một cộng đồng đoàn kết, tự cường, phát triển bền vững và giữ vững vai trò trung tâm.
Những chuyển động của thế giới đặt ra yêu cầu Việt Nam phải đổi mới mạnh mẽ về tư duy phát triển, mô hình tăng trưởng và năng lực quản trị. Việt Nam đang tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy hạ tầng chiến lược, hạ tầng số, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tạo môi trường thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp. Phát triển không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là nền tảng củng cố ổn định xã hội, nâng cao đời sống nhân dân.
Việt Nam kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ. Việt Nam coi trọng quan hệ với các nước láng giềng, ASEAN, các đối tác quan trọng và bạn bè truyền thống; thúc đẩy hợp tác đi vào chiều sâu, ổn định, tin cậy và bền vững; tham gia chủ động, có trách nhiệm vào xử lý các vấn đề chung. ASEAN luôn là ưu tiên chiến lược, Việt Nam cam kết nỗ lực cùng các thành viên giữ vững đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm, đề cao luật lệ, đối thoại và hợp tác.
Việt Nam mong muốn đóng góp tốt hơn vào các hướng hợp tác thiết thực của ASEAN, nhất là đẩy mạnh kết nối chiến lược, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực ứng phó thách thức chung. Đóng góp cho ASEAN trước hết phải bắt đầu từ việc làm tốt phần việc của mình, đồng thời chủ động, trách nhiệm hơn trong công việc chung. Việt Nam mong muốn quá trình đổi mới và phát triển của mình sẽ mang đến một Việt Nam năng động, tích cực, tham gia hiệu quả, đóng góp thiết thực cùng các nước xây dựng Cộng đồng ASEAN đoàn kết hơn, tự cường hơn và gắn kết hơn với người dân.
