Ngày 9/6, Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba đã chính thức khai mạc tại Hà Nội với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, Lấy người dân làm trung tâm”. Sự kiện quy tụ nhiều nhà lãnh đạo cấp cao trong khu vực, bao gồm Thủ tướng Việt Nam Lê Minh Hưng, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul, Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmao, cùng Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn và Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc Izumi Nakamitsu.
Mở rộng đối thoại và tham gia
Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết đây là năm thứ ba liên tiếp Việt Nam tổ chức diễn đàn, nhằm tạo không gian đối thoại cởi mở, hội tụ trí tuệ và sáng kiến để đóng góp cho Cộng đồng ASEAN. Thành công của các kỳ trước đã mang lại nhiều ý tưởng mới, được đưa vào hoạch định chính sách của khối. Năm nay, các phiên thảo luận tập trung vào các vấn đề chiến lược như củng cố đoàn kết, nâng cao năng lực tự cường, phòng ngừa xung đột, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, an ninh năng lượng, trí tuệ nhân tạo và công nghệ tài chính. Đáng chú ý, diễn đàn lần đầu tiên mở rộng sự tham gia của các chính đảng, chính quyền địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và đại diện thanh niên ASEAN, góp phần hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Hòa bình là nền tảng
Thủ tướng Campuchia Hun Manet đánh giá chủ đề diễn đàn mang tính thời sự, khi thế giới đối mặt nhiều thách thức chưa từng có. Dẫn nhận định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La 2026, ông cho rằng thế giới đang trải qua ba cuộc khủng hoảng lớn: trật tự quốc tế, mô hình phát triển và lòng tin chiến lược. Theo ông, để định hình tương lai ASEAN cần tập trung vào ba yếu tố cốt lõi là hòa bình, phát triển kinh tế và con người. Về hòa bình, ASEAN đã chứng minh hiệu quả của đối thoại, xây dựng lòng tin, tôn trọng độc lập, chủ quyền và giải quyết bất đồng bằng biện pháp hòa bình, giúp Đông Nam Á trở thành khu vực ổn định và năng động. “Sự chuyển biến này không diễn ra ngẫu nhiên, mà là kết quả của những lựa chọn chiến lược đúng đắn, đặt hợp tác lên trên đối đầu”, ông khẳng định.
Về kinh tế, Thủ tướng Campuchia cảnh báo thế giới chứng kiến chuỗi khủng hoảng nối tiếp, gây sức ép lên các nền kinh tế nhỏ và mở. Do đó, ASEAN cần bảo vệ thành quả hội nhập, thúc đẩy thực thi hiệp định thương mại tự do, đồng thời khai thác động lực tăng trưởng mới như AI, chuyển đổi số, kinh tế biển xanh, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Ông nhấn mạnh mọi chính sách phát triển phải hướng đến con người, thành công không chỉ đo bằng GDP hay thương mại, mà phải phản ánh qua chất lượng cuộc sống, ấm no và hạnh phúc của người dân.
Củng cố đoàn kết và tự cường
Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone cho rằng khu vực và thế giới đang biến chuyển sâu sắc với cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, trong khi nhiều điểm nóng xung đột tác động tiêu cực đến hòa bình, ổn định và an ninh toàn cầu. Ông lưu ý diễn biến tại Trung Đông ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh lương thực và năng lượng thế giới. Trong bối cảnh đó, ASEAN cần duy trì đoàn kết, tăng cường tự cường và phát huy vai trò trung tâm dựa trên các nguyên tắc chung và phương cách ASEAN. Ông nhấn mạnh bốn lĩnh vực then chốt:
- Thúc đẩy các nguyên tắc chung, củng cố vai trò trung tâm của ASEAN và tăng cường chủ nghĩa đa phương để duy trì hòa bình, an ninh và ổn định khu vực.
- Nâng cao năng lực tự cường trong bối cảnh chuyển đổi số và AI định hình lại kinh tế - xã hội toàn cầu. AI có thể hỗ trợ dự báo thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu, thúc đẩy nông nghiệp thông minh và bảo đảm an ninh lương thực.
- Tăng cường kết nối toàn diện qua hệ thống giao thông đường bộ, đường sắt, đường biển và hàng không, phát triển mạng lưới logistics như các tuyến đường sắt cao tốc Viêng Chăn - Hà Nội, đường sắt Lào - Việt Nam, các hành lang kinh tế và chuỗi cung ứng liên kết.
- Thúc đẩy hợp tác năng lượng, đẩy nhanh chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, năng lượng sạch và đầu tư vào hạ tầng kết nối năng lượng trong khu vực.
Thủ tướng Lào nhấn mạnh: “Tương lai ASEAN sẽ được định hình bởi tầm nhìn, sự đoàn kết, hợp tác và khả năng thích ứng của chúng ta”.
Tận dụng cơ hội từ thay đổi toàn cầu
Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul đánh giá ASEAN có cơ hội trở thành khu vực ổn định và năng động nhất thế giới khi nhiều nơi khác bất ổn. ASEAN sở hữu lợi thế chiến lược là khả năng kết nối lợi ích quốc gia với lợi ích khu vực, giúp duy trì vai trò trung tâm và tạo môi trường ổn định cho phát triển. Ông cho rằng tự do hóa và mở cửa cần tiếp tục là ưu tiên, cùng với đẩy mạnh kết nối số và kinh tế số như động lực tăng trưởng mới. Ông kỳ vọng khuôn khổ hợp tác kinh tế số ASEAN sẽ giúp Đông Nam Á trở thành trung tâm kết nối số của thế giới.
Trong bối cảnh các tuyến thương mại hàng hải chịu tác động từ xung đột, Thái Lan kêu gọi tăng cường hợp tác phát triển hạ tầng kết nối để bảo đảm ổn định chuỗi cung ứng và giảm thiểu rủi ro. Nhà lãnh đạo Thái Lan nhấn mạnh thước đo thành công cuối cùng là mức độ an toàn, niềm tin và chất lượng cuộc sống của người dân. Do đó, ASEAN cần đầu tư mạnh mẽ hơn cho giáo dục, phát triển kỹ năng, an sinh xã hội và chính sách hỗ trợ giới trẻ trước làn sóng chuyển đổi công nghệ và AI. Ông kết luận: “Trong một thế giới đa chiều, giá trị của ASEAN không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở khả năng duy trì lòng tin, đối thoại và không gian hợp tác”.
Đa dạng là sức mạnh
Lần đầu tham dự với tư cách thành viên đầy đủ, Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmao nhấn mạnh ý nghĩa đặc biệt của diễn đàn đối với quốc gia trẻ nhất Đông Nam Á. Ông cho rằng diễn đàn là cơ hội để trao đổi về tương lai khu vực giữa bối cảnh bất ổn, xung đột địa chính trị và thách thức đối với luật pháp quốc tế. Theo ông, câu chuyện thành công của Đông Nam Á bắt nguồn từ sự đa dạng về ngôn ngữ, văn hóa, truyền thống và trải nghiệm phát triển, chính sự đa dạng đó trở thành nguồn sức mạnh và trí tuệ chung. Ông kêu gọi các nước ASEAN tiếp tục đoàn kết, tăng cường hợp tác và bảo vệ các nguyên tắc của luật pháp quốc tế.
Tự cường qua kết nối
Bên lề diễn đàn, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường chia sẻ góc nhìn mới về tự cường của ASEAN. Ông dẫn nhận định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La: thế giới kết nối rộng hơn nhưng dễ tổn thương hơn, công nghệ tiến bộ hơn nhưng có thể bị sử dụng cho bạo động, sự phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc hơn nhưng có nguy cơ trở thành công cụ gây sức ép. Trước thực tế đó, tự cường trở thành yêu cầu cấp thiết, nhưng không đồng nghĩa với thu mình hay giải quyết đơn lẻ. Ngược lại, tự cường chỉ được củng cố qua hợp tác và kết nối khu vực. Những quốc gia khép kín không mạnh hơn mà có nguy cơ tụt hậu. Sức mạnh thực sự nằm ở khả năng tham gia và trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới hợp tác toàn cầu. “Khi các nước tăng cường phối hợp chính sách, thúc đẩy kết nối hạ tầng và chia sẻ nguồn lực, mỗi quốc gia sẽ trở nên tự cường hơn, đồng thời nâng cao năng lực cho cả cộng đồng. Nói cách khác, một ASEAN tự cường là một ASEAN biết biến sự kết nối thành nguồn sức mạnh của chính mình”, Thứ trưởng khẳng định.
